تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩٨ - تفسير تجاوزكاران پيمانشكن!

خويشاوندى با شما را مى‌كنند و نه پيمان را" (كَيْفَ وَ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لا يَرْقُبُوا فِيكُمْ إِلًّا وَ لا ذِمَّةً).

" ال" به معنى خويشاوندى است و بعضى آن را به معنى عهد و پيمان دانسته‌اند، در صورت اول منظور اين است كه قريش اگر چه خويشاوند پيامبر و گروهى از مسلمانان بودند ولى هنگامى كه خودشان كمترين اعتنايى به اين موضوع نداشته باشند و احترام خويشاوندى را رعايت ننمايند، چگونه انتظار دارند پيامبر ص و مسلمانان در مورد آنها رعايت كنند. و در صورت دوم تاكيدى براى" ذمة" كه آنهم به معنى عهد و پيمان است محسوب مى‌شود.

راغب در كتاب" مفردات" ريشه اين كلمه را از" اليل" به معنى درخشندگى مى‌داند چه اينكه پيمانهاى محكم و خويشاونديهاى نزديك داراى درخشندگى خاصى هستند.

بعد قرآن اضافه مى‌كند كه هيچگاه فريب سخنان دلنشين و الفاظ به ظاهر زيباى آنها را نخوريد زيرا:" آنها مى‌خواهند شما را با دهان خود راضى كنند، ولى دلهاى آنها از اين موضوع ابا دارد" (يُرْضُونَكُمْ بِأَفْواهِهِمْ وَ تَأْبى‌ قُلُوبُهُمْ‌).

دلهاى آنها از كينه و انتقام‌جويى و قساوت و سنگدلى و بى اعتنايى به عهد و پيمان و رابطه خويشاوندى پر است، اگر چه با زبان خود اظهار دوستى و مودت كنند.

و در پايان آيه اشاره به ريشه اصلى اين موضوع كرده مى‌گويد:" و بيشتر آنها فاسق و نافرمانبردارند" (وَ أَكْثَرُهُمْ فاسِقُونَ‌).