تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٥ - تفسير

سابق باز گردند سنت خداوند در پيشينيان در باره آنها انجام مى‌شود" (وَ إِنْ يَعُودُوا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ الْأَوَّلِينَ‌).

منظور از اين سنت همان سرنوشتى است كه دشمنان حق در برابر انبياء، و حتى خود مشركان مكه در برابر پيامبر در جنگ بدر به آن گرفتار شدند، در سوره غافر آيه ٥١ مى‌خوانيم‌ إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنا وَ الَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهادُ:" ما رسولان خود و مؤمنان را در زندگى دنيا و روز رستاخيز كه گواهان بر مى‌خيزند يارى مى‌كنيم" همچنين در سوره اسراء آيه ٧٧ پس از ذكر در هم پيچيده شدن زندگى دشمنان اسلام مى‌خوانيم: سُنَّةَ مَنْ قَدْ أَرْسَلْنا قَبْلَكَ مِنْ رُسُلِنا وَ لا تَجِدُ لِسُنَّتِنا تَحْوِيلًا:" اين سنت ما در باره پيامبران پيشين است و اين سنت هرگز دگرگون نمى‌شود".

*** از آنجا كه در آيه قبل دشمنان را براى بازگشت به سوى حق دعوت كرده بود و اين دعوت ممكن بود اين فكر را براى مسلمانان ايجاد كند كه ديگر دوران جهاد پايان يافته و هيچ راهى جز انعطاف و نرمش در پيش نيست، براى رفع اين اشتباه اضافه مى‌كند:" با اين دشمنان سرسخت مبارزه كنيد و پيكار را هم چنان ادامه دهيد تا فتنه بر چيده شود و دين يكپارچه براى خدا باشد" (وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ‌).

" فتنه" همانگونه كه در تفسير آيه ١٩٣ سوره بقره گفته‌ايم مفهوم وسيعى دارد كه هر گونه اعمال فشار را شامل مى‌شود، لذا گاهى در قرآن كلمه فتنه به معنى شرك و بت پرستى كه انواع محدوديت‌ها و فشارها را براى جامعه در بر دارد گفته شده، همچنين به فشارهايى كه از ناحيه دشمنان براى جلوگيرى از گسترش دعوت اسلام و به منظور خفه كردن نداى حق طلبان و حتى باز گرداندن مؤمنان به سوى كفر به عمل مى‌آيد" فتنه" اطلاق شده است.