تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٥ - تفسير سوگند به جهادگران بيدار!

*** سپس به يكى ديگر از ويژگيهاى اين مجاهدان و مركبهاى آنها اشاره كرده مى‌افزايد:" آن چنان بر دشمن هجوم سريع مى‌برند كه به سبب آن گرد و غبار را به هر سو پخش كردند" (فَأَثَرْنَ بِهِ نَقْعاً) [١] يا اينكه بر اثر هجوم شتران حاجيان از مشعر الحرام به سوى منى، گرد و غبار از هر سو پراكنده مى‌شود.

" اثرن" از ماده" اثاره" به معنى پراكندن" غبار" يا" دود" است، و گاه به معنى" هيجان آوردن" نيز به كار رفته است، همچنين گاه به معنى پخش شدن امواج صوت در فضا آمده.

" نقع" (بر وزن نفع) به معنى" غبار" است، و اصل اين ماده به معنى فرو رفتن آب يا فرو رفتن در آب است و از آنجا كه فرو رفتن در" غبار" نيز شباهت با آن دارد، اين كلمه، بر آن اطلاق شده،" نقيع" به آب راكد گفته مى‌شود

*** و در آخرين ويژگى از ويژگيهاى آنها مى‌فرمايد:" آنها در همان بامداد در ميان دشمن ظاهر شدند" (فَوَسَطْنَ بِهِ جَمْعاً) [٢] چنان هجوم آنها غافلگيرانه و برق‌آسا بود كه در چند لحظه صفوف‌

---

[١] ضمير در" به" به" عدو" (دويدن) كه از جمله" وَ الْعادِياتِ ضَبْحاً" استفاده مى‌شود برمى‌گردد، بنا بر اين باء در آن به معنى" سببيت" است، يعنى به سبب اين دويدن، گرد و غبار فضا را پر مى‌كند، بعضى نيز احتمال داده‌اند كه به زمان يا مكانى برگردد كه اين تاخت و تاز در آن انجام مى‌شود، بنا بر اين" باء" به معنى ظرفيت است، ولى صحيح همان معنى اول مى‌باشد.

[٢] در باره مرجع ضمير" به" و معنى باء در اينجا مطلب همان است كه در آيه سابق گفته شد.