تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦١ - تفسير كافران مىگويند اى كاش خاك بوديم!

و خالى از هر گونه جزع و فزع، آنها آن روز را دور مى‌بينند و ما نزديك مى‌بينيم".

امير مؤمنان على ع نيز در اين زمينه، مى‌فرمايد:

كل آت قريب دان‌

" هر چيزى كه مى‌آيد قريب و نزديك است" [١] چرا نزديك نباشد در حالى كه مايه اصلى عذاب الهى اعمال خود انسانها است كه هميشه با آنها است" و جهنم هم اكنون كافران را احاطه كرده" وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكافِرِينَ‌ (عنكبوت- ٥٤).

*** و از آنجا كه در آن روز گروه عظيمى غرق حسرت و اندوه شده، نادم و پشيمان مى‌گردند، حسرتى كه به حالشان سودى نخواهد داشت و پشيمانى كه نتيجه‌اى ندارد، به دنبال اين هشدار مى‌افزايد:" اين عذاب روزى واقع مى‌شود كه انسان آنچه با دست خود از قبل فرستاده همه را مى‌بيند، و كافر مى‌گويد:

اى كاش خاك بودم": (يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ ما قَدَّمَتْ يَداهُ وَ يَقُولُ الْكافِرُ يا لَيْتَنِي كُنْتُ تُراباً).

جمعى از مفسران جمله" ينظر" را در اين آيه به معنى" ينتظر" تفسير كرده، و گفته‌اند منظور اين است كه انسان در آن روز در انتظار جزاى اعمال خويش است.

و بعضى آن را به معنى" نگريستن به نامه اعمال و ملاحظه حسنات و سيئات" دانسته‌اند.

و نيز احتمال داده شده كه منظور مشاهده پاداش و كيفر اعمال است.

اين تفسيرها همه از اينجا ناشى شده كه آنها به مساله حضور و تجسم اعمال آدمى در آن روز كمتر توجه داشته‌اند، و الا با توجه به اين واقعيت مفهوم آيه‌

---

[١]" نهج البلاغه" خطبه ١٠٣.