تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٤٧ - تفسير به سپيده صبح شما سوگند!

به هنگام طلوع آفتاب به سوى سرزمين منى روان مى‌شوند (اين تفسير در رواياتى كه از معصومين نقل شده نيز آمده است) [١] كسانى كه از نزديك منظره آن شب را در عرفات و مشعر ديده‌اند مى‌دانند كه چگونه از هر گوشه و كنار هزاران هزار نفر در حال حركتند، گويى احساس مى‌كند كه شب با تمام وجودش در آنجا حركت مى‌كند، درست است كه حجاج در حركتند اما اين حركت عمومى به قدرى گسترده است كه گويى تمام زمين و زمان در حركت است و اين تنها وقتى احساس مى‌شود كه انسان شب عيد را در آن سرزمين باشد و معنى‌ وَ اللَّيْلِ إِذا يَسْرِ را با چشم خود ببيند.

به هر حال شب به هر معنى بوده باشد (عام يا خاص) از آيات عظمت الهى است، و از موضوعات پر اهميت عالم هستى، شب حرارت هوا را تعديل مى‌كند، و به همه موجودات آرامش مى‌بخشد، و جو آرامى براى راز و نياز به درگاه خدا فراهم مى‌سازد، و اما شب عيد قربان كه آن را" ليله جمع" مى‌نامند، آن نيز از عجيب‌ترين شبهاى سال در آن وادى مقدس مشعر الحرام است.

به هر حال پيوند اين قسمهاى پنجگانه (سوگند به فجر، و شبهاى دهگانه، و زوج، و فرد، و شب به هنگامى كه حركت مى‌كند) در صورتى كه همه را ناظر به ايام ذى الحجه و مراسم بزرگ حج بدانيم روشن است.

در غير اين صورت اشاره به مجموعه‌اى از حوادث مهم عالم تكوين و تشريع شده كه نشانه‌هايى هستند از عظمت خداوند و پديده‌هايى هستند شگفت‌انگيز در عالم هستى.

[١]" نور الثقلين" جلد ٥ صفحه ٥٧١.