تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٤ - نكته راه حل روشن براى مساله" جبر و اختيار"

نكته: راه حل روشن براى مساله" جبر و اختيار"

اين مساله از قديمى‌ترين مسائلى است كه در ميان دانشمندان مطرح بوده گروهى طرفدار آزادى اراده انسان، و گروهى طرفدار جبر بوده‌اند و هر كدام دلائلى براى اثبات مقصد خود ذكر كرده‌اند.

ولى جالب اين است كه هم" جبريين" و هم" طرفداران اختيار" در عمل اصل اختيار و آزادى اراده را به رسميت شناخته، و پذيرفته‌اند، يا به تعبير ديگر تمام اين جر و بحثها در دائره مباحث علمى بوده نه در مقام عمل، و اين به خوبى نشان مى‌دهد كه اصل آزادى اراده و اختيار فطرى همه انسانها است، و اگر پاى وسوسه‌هاى مختلف پيش نيايد همه طرفدار اصل آزادى اراده‌اند.

اين و جدان عمومى و فطرت همگانى كه يكى از روشنترين دلائل اختيار است به صورتهاى گوناگونى در زندگى انسان تجلى مى‌كند زيرا اگر انسان خود را در اعمالش مجبور مى‌دانست و اختيارى براى خود قائل نبود چرا:

١- گاه به خاطر اعمالى كه انجام داده و يا به خاطر اعمالى كه انجام نداده پشيمان مى‌شود، و تصميم مى‌گيرد در آينده از تجربه گذشته استفاده كند،" اين حالت ندامت براى طرفداران عقيده جبر فراوان است، اگر اختيارى در كار نيست ندامت چرا؟! ٢- بدكاران را همه ملامت و سرزنش مى‌كنند، اگر جبر است سرزنش چرا؟.

٣- نيكوكاران را مدح و تمجيد و ستايش مى‌نمايند.

٤- در تربيت و تعليم فرزندان مى‌كوشند تا آنها سعادتمند شوند، و اگر همه مجبورند تعليم چه مفهومى دارد؟