همانا نماز ، از زشتكارى و ناپسندى باز مى دارد ، و هر آينه ، ذكر خدا ، بزرگ تر است» . نيز همين پيوند است كه سعادت و كاميابىِ دنيا و آخرت را به همراه دارد : « مَّن كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ الدُّنْيَا فَعِندَ اللَّهِ ثَوَابُ الدُّنْيَا وَالْاخِرَةِ . [١] هر كس پاداش دنيا را مى خواهد ، [ بداند كه ] پاداش دنيا و آخرت، نزد خداست» .

سه . شهادت سوم در اذان و اقامه

مقصود از شهادت سوم ، شهادت بر ولايت امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه السلام (پس از شهادت بر يگانگى خداوند و رسالت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله ) در اذان و اقامه است . چنان كه پيش از اين ملاحظه شد ، در احاديثى كه از اهل بيت عليهم السلام در تبيين بندهاى اذان به ما رسيده است ، شهادت سوم وجود ندارد . از اين رو ، شيخ المحدّثين ، صدوق (م ٣٨١ ق) ، پس از اشاره به روايت ابو بكر حَضرَمى و كُلَيب اسدى در كتاب من لايحضره الفقيه ، در تبيين بندهاى اذان مى گويد : مصنّف اين كتاب مى گويد : اذان صحيح ، همين است . نه چيزى به آن افزوده و نه چيزى از آن كاسته مى شود ؛ امّا مفوّضه [٢] ـ كه خدايشان لعنت كند ـ اخبارى ساخته اند و به موجب آنها، دو بار جمله «محمّد و آل محمّد خير البريّة» را به اذان افزوده اند . نيز در پاره اى از رواياتشان آورده اند كه پس از «أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه » ، دو بار بايد گفت : «أشهد أنّ عليّا ولىّ اللّه » . بعضى از آنان هم به جاى آن ، اين جمله را روايت كرده اند: «أشهد أنّ عليّا أمير المؤمنين حقّا» كه دو بار بايد گفته

[١] . ر . ك : المعجم الكبير : ج ١ ص ٣٥٢ ح ١٠٧١ ، كنز العمّال : ج ٨ ص ٣٤٢ ح ٢٣١٧٤ .[٢] . ر . ك : المصنّف ، عبد الرزّاق : ج ١ ص ٤٦٤ ح ١٧٩٧ ، المصنّف ، ابن ابى شيبه : ج ١ ص ٢٤٤ ح ٢ و ٣ ، السنن الكبرى : ج ١ ص ٦٢٤ ح ١٩٩١ و ص ٦٢٥ ح ١٩٩٢ ؛ وسائل الشيعة : ج ٤ ص ٦٤٥ ح ١٢ .[٣] . ر . ك : دعائم الإسلام : ج ١ ص ١٤٥ ، وسائل الشيعة : ج ٤ ص ٦٤٧ ح ١٦ .[٤] . ر . ك : دلائل الصدق : ج ٣ القسم الثاني ص ٩٩ ، الإيضاح : ص ٢٠١ ـ ٢٠٤ .[٥] . كنز العمّال: ج ٢ ص ٣٤٣ ح ٣٩٣١.[٦] . طه : آيه ١٤ .[٧] . عنكبوت : آيه ٤٥ .[٨] . نساء : آيه ١٣٤ .[٩] . مفوِّضه، فرقه اى از مسلمانان اند كه معتقد بودند خداوند ، محمّد صلى الله عليه و آله را آفريد و آفرينش دنيا را به او وا گذاشت . از اين رو، پيامبر صلى الله عليه و آله نيز آفريدگار است و به قولى ، معتقد بودند كه پيامبر صلى الله عليه و آله هم، كار آفرينش دنيا را به على عليه السلام وا گذاشت .[١٠] . كتاب من لايحضره الفقيه : ج ١ ص ١٨٨ ـ ١٨٩ .[١١] . النهاية : ص ٦٩ .[١٢] . المبسوط : ج ١ ص ٩٩ .[١٣] . المقنعة : ص ١٠٠ .[١٤] . رسائل الشريف المرتضى : ج ٣ ص ٣٠ .[١٥] . الكافى ، حلبى : ص ١٢٠ .[١٦] . المراسم العلويّة : ص ٦٧ .[١٧] . المعتبر : ج ٢ ص ١٢٤ .[١٨] . منتهى المطلب : ج ٤ ص ٣٧٧ .[١٩] . روضة المتّقين : ج ٢ ص ٢٤٥ .[٢٠] . حديقة المتّقين (مخطوط) : ص ١٧ (به نقل از : كلمات الأعلام حول جواز الشهادة بالولاية فى الأذان والإقامة مع عدم قصد الجزئيّة) .[٢١] . لوامع صاحبقرانى : ج ١ ص ١٨٢ .[٢٢] . بحار الأنوار : ج ٨٤ ص ١١١ .[٢٣] . الأنوار النعمانيّة : ج ١ ص ١٦٩ .[٢٤] . الحدائق الناضرة : ج ٧ ص ٤٠٣ .[٢٥] . ذخيرة المعاد : ج ٢ ص ٢٥٤ .[٢٦] . الزهران الزوية فى الروضة البهيّة (مخطوط) (به نقل از : كلمات الأعلام حول جواز الشهادة ...) .[٢٧] . قاسم بن معاويه روايت كرد كه : به امام صادق عليه السلام گفتم : اينها در حديث معراج روايت مى كنند كه چون پيامبر خدا به معراج برده شد ، بر عرش ديد ... و چون خداوند عز و جل ماه را آفريد ، بر آن نوشت : «لا إله إلّا اللّه ، محمّد رسول اللّه ، علىّ أمير المؤمنين» و اينها همان لكّه هاى سياهى هستند كه شما در ماه مى بينيد . پس هر گاه يكى از شما مى گويد : «لا إله إلّا اللّه ، محمّد رسول اللّه » ، بايد بگويد : «علىٌّ أمير المؤمنين» (الاحتجاج : ج ١ ص ٣٦٥ ح ٦٢) .[٢٨] . ر.ك : كلمات الأعلام حول جواز الشهادة ... : ص ٣٨٤ ـ ٤١٧ .