حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٣١٩
فصل دوم : اذان
٢ / ١
آغاز تشريع اذان
قرآن
«اى كسانى كه ايمان آورده ايد! چون براى نماز جمعه ندا داده شد، به سوى ذكر خدا بشتابيد و داد و ستد را واگذاريد. اگر بدانيد، اين براى شما بهتر است» .
حديث
٧٢١٣.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : نخستين كسى كه در آسمانْ اذان گفت ، جبرئيل عليه السلام بود.
٧٢١٤.امام على عليه السلام : در شبى كه پيامبر خدا به معراج برده شد ، اذان به او آموخته شد و نماز بر او واجب گرديد.
٧٢١٥.امام على عليه السلام : چون آموختن اذان به پيامبر خدا آغاز گرديد ، جبرئيل عليه السلام بُراق [١] را آورد . بُراق در برابر پيامبر صلى الله عليه و آله چموشى كرد . جبرئيل عليه السلام به او گفت : «آرام بگير ، اى براق ؛ زيرا [تاكنون ]كسى بر تو سوار نشده كه نزد خداوند ، گرامى تر از ايشان باشد!» . پس بُراق ، آرام گرفت. پيامبر خدا فرمود : «بر بُراق نشستم تا به حجابى رسيدم كه [خداى] رحمان ، پروردگار ما عز و جل ، در پس آن بود. [٢] در اين هنگام ، فرشته اى از پس ِ حجاب در آمد و گفت : اللّه أكبر ، اللّه أكبر!» . گفتم : «اى جبرئيل! اين فرشته ارجمند كيست؟» . جبرئيل عليه السلام گفت : سوگند به آن كه تو را به نبوّتْ مفتخر ساخت ، تا پيش از اين لحظه، اين فرشته را نديده بودم! باز فرشته گفت : اللّه أكبر ، اللّه أكبر ! از پس ِ حجاب ، ندا آمد : بنده ام راست مى گويد . من بزرگ ترم ، من بزرگ ترم! . آن فرشته گفت : أشهد أن لا إله إلّا اللّه ، أشهد أن لا إله إلّا اللّه . از پس ِ حجاب ، ندا آمد : بنده ام راست مى گويد . اللّه ، منم و معبودى [راستين] ، جز من نيست . فرشته گفت : أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه ، أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه . از پس ِ حجاب ، ندا آمد : بنده ام راست مى گويد . من ، محمّد را به پيامبرى فرستادم . فرشته گفت : حَىَّ على الصلاة ، حَىَّ على الصلاة . از پس ِ حجاب ، ندا آمد : بنده ام راست گفت و به عبادت من ، دعوت كرد . فرشته گفت : حَىَّ على الفلاح ، حَىَّ على الفلاح . از پس ِ حجاب ، ندا آمد : بنده ام راست گفت و به عبادت من ، دعوت كرد . فرشته گفت : حَىَّ على خير العمل ، حَىَّ على خير العمل . از پس ِ حجاب ، ندا آمد : بنده ام راست گفت و به عبادت من ، دعوت كرد . هر آن كس كه بر آن (عبادت من) مواظبت كند ، رستگار مى شود . در آن روز ، خداى متعال ، برترىِ مرا بر اوّلين و آخرين [انسان ها] به كمال رسانْد» .
[١] . بُراق ، حيوانى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله با آن به معراج رفت و كوچك تر از قاطر و بزرگ تر از الاغ بود (مجمع البحرين : ج ١ ص ١٤٣ مادّه «برق») .[٢] . اشاره به موقعيتى ويژه از قرب الهى است ؛ و گرنه، خداوند متعال ، مكان ندارد و بيرون از مكان و زمان است .