سعيد بن يحيى بن سعيد اموى آورده است كه : حديث كرد ما را پدرم كه حديث كرد ما را محمّد بن اسحاق ، از محمّد بن ابراهيم بن حارث تيمى ، از محمّد بن عبد اللّه بن زيد ، از پدرش كه : صبح كه شد ، نزد پيامبر خدا رفتيم و رؤيايم را به ايشان گفتم . فرمود : «اين ، يك رؤياى صادق است . به همراه بلال برخيز ؛ چون او صدايش از تو رساتر و بلندتر است . آنچه به تو [در خواب ]گفته شده ، به او بگو و او آنها را با صداى بلند بگويد ...» . تِرمِذى مى گويد : اين حديث را ابراهيم بن سعد ، از محمّد بن اسحاق ، به صورتى كامل تر و طولانى تر روايت كرده و داستان اذان را ، دو به دو ، و اقامه را ، يك به يك ، آورده است . عبد اللّه بن زيد ، همان ابن عبد ربّه است و «ابن عبد رب» هم به او مى گويند . ما از او حديثى از پيامبر صلى الله عليه و آله نمى شناسيم كه صحيح باشد، جز همين يك حديث كه درباره اذان است . [١]

دو . نقد و تحليل

با بررسى اسناد اين روايات و تأمّل در متن و معانى آنها و نيز عرضه آنها بر احاديث اهل بيت عليهم السلام ، براى پژوهشگر ، ترديدى در مجعول بودن آنها باقى نخواهند ماند . آنچه بر نادرستى اين روايات دلالت مى كند ، عبارت است از :

١ . ناسازگارى با مقام نبوّت

اين باور كه تشريع اذان ، بر اساس رؤياى عبد اللّه بن زيد بوده ، بدين معناست كه خاتم پيامبران الهى ـ كه براى كوچك ترين رفتارهاى فردىِ جامعه اسلامى ، از جانب خداوند متعال ، ره نمود آورده است ـ در مورد يكى از بزرگ ترين عباداتِ سياسى ـ

[١] سنن الترمذى : ج ١ ص ٣٥٨ ح ١٨٩ .