با عنايت به آنچه ذكر شد ، روشن مى شود كه چرا فقها و محدّثان شيعه ، شمارى از رواياتى را كه جواز گفتن اين جمله را از اهل بيت عليهم السلام نقل كرده اند ، نمى پذيرند و جهت صدور يا دلالت آنها را مخدوش مى دانند .

دو . «حىّ على خير العمل» در اذان و اقامه

پيروان اهل بيت عليهم السلام بر اساس ره نمودهاى آنان ، بر اين باورند كه جمله «حىَّ على خير العمل» ، يكى از اجزاى اذان و اقامه بوده و جزئيت آن ، از طريق وحى به پيامبر خدا ابلاغ شده است . شمارى از رواياتى كه در منابع حديثىِ اهل سنّت وجود دارند [١] و همچنين شمارى از صحابه و تابعيان، [٢] اين باور را تأييد كرده اند . اينك، اين سؤال پيش مى آيد كه : اگر واقعا جمله «حىَّ على خير العمل» جزء اذان بوده و در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله ، مسلمانان اين جمله را در اذان تكرار مى كرده اند ، چه كسى و با چه انگيزه اى اين جمله را حذف كرده است؟ پاسخ اين سؤال ، در برخى از احاديث اهل بيت عليهم السلام [٣] و شمارى از گزارش هاى تاريخى، [٤] اين گونه آمده است كه در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله و دوران حكومت ابو بكر و آغاز خلافت عمر ، «حىَّ على خير العمل» جزء اذان و اقامه بوده است ؛ ولى عمر ، با اين استدلال كه اين جمله ، موجب اهمّيت دادنِ بيش از اندازه مسلمانان به «نماز» و سستى كردن آنان نسبت به «جهاد» مى شود ، آن را از اذان و اقامه حذف كرد . بديهى است كه اين استدلال ، صحيح نيست ؛ زيرا علاوه بر آن كه اجتهاد در برابر نصّ

[١] . ر . ك : المعجم الكبير : ج ١ ص ٣٥٢ ح ١٠٧١ ، كنز العمّال : ج ٨ ص ٣٤٢ ح ٢٣١٧٤ .[٢] . ر . ك : المصنّف ، عبد الرزّاق : ج ١ ص ٤٦٤ ح ١٧٩٧ ، المصنّف ، ابن ابى شيبه : ج ١ ص ٢٤٤ ح ٢ و ٣ ، السنن الكبرى : ج ١ ص ٦٢٤ ح ١٩٩١ و ص ٦٢٥ ح ١٩٩٢ ؛ وسائل الشيعة : ج ٤ ص ٦٤٥ ح ١٢ .[٣] . ر . ك : دعائم الإسلام : ج ١ ص ١٤٥ ، وسائل الشيعة : ج ٤ ص ٦٤٧ ح ١٦ .[٤] . ر . ك : دلائل الصدق : ج ٣ القسم الثاني ص ٩٩ ، الإيضاح : ص ٢٠١ ـ ٢٠٤ .