از اين رو ، شستن يك بار يا دو بار در وضو ، مورد اتّفاق همه بجز شخص عثمان است . اين اتّفاق ، در برخى جزئيات ديگر وضو ، يعنى مسح مقدارى از سر يا تمام سر ، شستن «مَرافق» در «غَسل يَدَين» و جهت شستن از پايين به بالا يا به عكس نيز صادق است ، هر چند در برخى ديگر ، مانند غَسل يا مسح «رِجلَين» و مفهوم «كعب» در رِجلين ، جريان نمى يابد .

اشكال و پاسخ

اگر گفته شود كه غايت آيه وضو و هدف از طهارت ، پاكيزگى است و از اين رو ، هر چه تعداد غَسل ها و مسح ها بيشتر باشد ، مناسب تر است ، در پاسخ مى گوييم كه وضو ، عبادت است و از افعال توقيفى است و مصالح ديگر (مانند : سهولت ، مقدور بودن براى عموم و صرفه جويى) را نيز بايد در آن ، لحاظ كرد . از اين رو ، مى توان با اشاره به احاديث «إنّ اللّه يحبّ أن تؤتى رُخَصه ؛ [١] خداوند ، دوست دارد كه مُجازهايش هم انجام شوند» ، تعدّد در وضو را گونه اى سختگيرى در دين و مطابق با اعتقاد كسانى دانست كه تمتّع در حج ، كاستن از نماز در سفر و برداشتن حكم روزه از مسافر را نمى توانستند بپذيرند . [٢]

[١] . السنن الكبرى ، بيهقى : ج ٣ ص ١٤٠ ، المبسوط ، سَرَخسى : ج ٣ ص ١٣٧ ، المجموع ، نَوَوى : ج ٦ ص ٢٠٧ ، تلخيص الحبير ، ج ٤ ص ٤٧٤ .[٢] . برخى اِسباغ (گسترش و تكميل) وضو و نيز احسان (نيك گزاردن و دقّت) در آن را به معناى تعدّد گرفته اند ؛ امّا شاهدى بر آن ارائه نكرده اند ؛ بلكه مى توان با يك بار شستن و حدّ اكثر دو بار شستن ، وضويى كامل و نيك گرفت .