ضرورت و صلاحديد امام، تعزير مى‌شود (تبعيد مى‌گردد، حبس مى‌شود، كتك مى‌خورد يا به قتل مى‌رسد) ؛ چنان كه اعتقاد ابو يوسف نيز همين است. به اعتقاد ما دستور رسول خدا (ص) مبنى بر قتل فرات بن حيّان ذمّى دليل بر جواز قتل جاسوس ذمّى است-البته بايد به صلاحديد امام-باشد كه به اين جنايت بزرگ پايان داده شود و اسرار مسلمانان محفوظ بماند. [١]

مطلب سوم: كيفر جاسوس مستأمن [٢](پناهنده)

رأى اوّل: پيروان مذهب مالك معتقدند كه پناهندگى با جاسوسى نقض مى‌گردد، زيرا مقتضاى پناهندگى پرهيز از جاسوسى است، پس اگر جاسوسى كرد، به دليل اين‌كه با مفاد پيمانش مخالفت ورزيده، پناهندگى اونقض مى‌گردد. [٣]از ظاهر مذهب حنبلى‌ها، با قياس به قول مشهورتر آنان در بارۀ جاسوس ذمّى، چنين برمى‌آيد كه آنان نيز بر همين اعتقادند، زيرا پناه پناهنده محكم‌تر از پناه ذمّى نيست. [٤]اوزاعى گفته است كه پيمان او لغو و از دار الاسلام اخراج مى‌گردد. [٥]

بنابراين، كسى كه براى مدّت محدودى به اسلام پناه بياورد و بعد معلوم شود كه جاسوس است، كشته مى‌شود-مگر آن‌كه امام رأى به بردگى او بدهد-و پناهندگى او بدين‌وسيله نقض مى‌گردد. اين‌قول ابويوسف، اوزاعى و حنبلى‌ها (درقول آشكارترشان) و مالكى‌هاست. [٦]

[١] -ر. ك: دكتر محمود ابو ليل، اسس العلاقات الدوليه، ص ٣٥٨.
[٢] -امان خواهنده و الاستئمان به معناى طلب امان است. ر. ك: مختار الصحاح، ص ٢٧؛ المصباح المنير، ص ٥٢٢.
[٣] - ر. ك: ابو البركات سيد بن احمد دردير (وفات:١٢٠١ ه‌.) الشرح الكبير على مختصر خليل، چاپ شده با حاشيۀ‌حاشية الدسوقى، ج ٣، ص ١١٩؛ ابو ليل اسس العلاقات، ص ٣٥٨.
[٤] - ابو يعلى (وفات:٤٥٨ ه‌.) الأحكام السلطانيه، ط ٢، (١٣٥٦ ه‌. /١٩٣٨ م) ، ص ١٦١.
[٥] -محمد عبدالله الجبورى، فقه الامام الاوزاعى، مطبعة الارشاد، بغداد، (١٣٩٧ ه‌.١٩٧٧/م) ، ج ٢، ص ٤٠٦.
[٦] -ر. ك: ابن قيم جوزى، احكام اهل الذمّه، تحقيق صبحى صالح، كتابخانۀ دانشگاه دمشق، ط ١، ص ١٩٦، ج ٢، ص ٨٠٩؛ ابو جعفر محمد بن جرير طبرى (وفات:٣١٠) ، اختلاف الفقها، كتاب الجهاد و الجزيه و المحاربين، انتشار يوسف شخت،١٩٣٣ م، ص ٥٨-٥٩؛ التاج الاكليل لمختصر خليل، چاپ شده با حاشية مواهب الجليل، مكتبة النجاح، طرابلس، ليبى، مصور، ج ٣، ص ٣٥٧؛ عظيم آبادى، عون المعبود، ج ٧، ص ٣١٦؛ ابو ليل، اسس العلاقات، ص ٣٥٨.