ابو يوسف گفته است: [٣]شايسته است كه فرمانده در گذرگاه‌هاى مرزى سرزمين شرك، مرزبان‌هايى داشته باشد، پس هر تاجرى كه برآن‌ها بگذرد، بازرسى كنند و اسلحۀ افراد مسلح را بگيرند و آنان را بازگردانند. كسى را كه برده‌اى همراه دارد، بازگردانند. كسى كه نامه به همراه دارد، نامه‌هايش را بخوانند اگر نامه‌اى كه اخبار مسلمانان درآن آمده باشد، ديدند، حامل نامه را دستگير كنند و نزد فرمانده بفرستند تا درباره‌اش تصميم بگيرد. [٤]اين چيزى است كه در عرف اطّلاعات نوين، اطّلاعات پيشگيرانه-كه مانع سرايت اخبار به دشمن مى‌گردد-ناميده مى‌شود.

به اين ترتيب مى‌بينيم كه فرماندهان اسلام در روزگار خلفاى راشدين و كسانى كه بعد از آن‌هابوده‌اند، به شناسايى اخبار دشمن اهتمام مى‌ورزيدند [٥]؛ و اين امر، دليل بر اهميّت و مشروعيّت اين عمل است.

[١] -ر. ك: عبدالرؤوف عون، الفن الحربى فى صدر الاسلام، ص ٢١٨؛ حسن ابراهيم حسن، تاريخ الاسلام السياسى، ج ١، ص ٤٨٢؛ محمود شيت خطاب، قادة فتح العراق و الجزيره، ص ٣١٩؛ محمد المعراوى، شريعة الحرب فى الاسلام، ص ٣٢٥؛ صحيح مسلم به شرح النووى، ج ١٢، ص ١٤٤-١٤٦.
[٢] -ر. ك: منير شفيق، علم الحرب، ص ٢١١.
[٣] - ابو يوسف، يعقوب بن ابراهيم بن حبيب بن خنيس بن سعد بن حتبۀ انصارى، اهل كوفه و از دوستان ابوحنيفه. او مردى فقيه، دانشمند وحافظ بود. ر. ك: ابن خلكان، وفيات الاعيان، دارصادر، ج ٦، ص ٣٧٨ به بعد.)
[٤] - ابو يوسف، الخراج، ص ١٩٠.
[٥] - ر. ك: ابو محمد بن عبدالله بن مسلم بن قتيبه دينورى (٢١٣-٢٧٦) ، عيون الاخبار، مؤسسة المصرية العامه‌للطباعة و النشر، قاهره. (محرم سال ١٢٨٣ ه‌/حزيران ١٩٦٣ م) ج ٢، ص ١٠٨؛ ابو العباس احمد بن على قلقشندى (٨٢١ ه‌/١٤١٨ م) صبح الاعشى فى صناعة الانشا، مؤسسة المصريه العامه للطباعة و النشر، نسخۀ عكسى از چاپ اميريه، چاپخانه كوستاتوموس و شركا، قاهره، ج ١، ص ٤٢٩و ج ١٠، ص ١٤؛ ترجمۀ هيثم أيوبى و همكاران، الوجيز فى الحرب، مؤسسة العربيه للدراسات و النشر، چاپ دوم، بيروت ١٩٨٠، ج ١، ص ١٤٠؛ سيد سابق، اسلامنا، نشر دار الكتب العربى، بيروت، ص ١٨٧؛ محمود شيت خطاب، الفاروق عمر، ص ٥١؛ بسام العسلى، فن الحرب فى عهد الخلفاء الراشدين و الامويين، دار الفكر، ج ١، ص ٤٧.