هواپيما جايگاهى مهمّ و بزرگ يافتند. سپس ابزار و وسايل اطّلاعاتى تا حدّ استفاده از عكس‌هاى هوايى و ابزار الكترونيكى متحوّل گرديد. گذشته از اين‌ها هم اينك ماهواره‌ها در فضا در گردشند و هرگونه نقل و انتقالى را زير نظر دارند. [١]

از آن‌جا كه سازمانهاى اطّلاعاتى، نقاط ضعف دشمن را كشف و با جاسوسى مبارزه مى‌كنند، مسلمانان به آن اهميّت بسيار مى‌دادند. به‌طورى كه براى كسب اخبار پيروزى آفرين دربارۀ دشمن، جاسوسان و پيام‌رسانان در همه جا حضور داشتند. [٢]

مطلب دوم: اهميّت اخبار اطّلاعاتى

واژه اخبار اطّلاعاتى بر مجموعۀ آگاهى‌هاى مربوط به دشمن و سرزمين او اطلاق مى‌گردد و زيربناى همۀ طرح‌ها و نقشه‌ها را تشكيل مى‌دهد. از اين رو، همۀ سازمان‌هاى نظامى تأكيد دارند كه جز بر اخبار تأييد شده نبايد اعتماد كرد و هميشه در استفادۀ از اخبار بايد نهايت احتياط را به عمل آورد. [٣]

شناخت، قدرت آفرين است. ازاين‌رو، يك شناخت سرّى تبديل به نيروى سرّى مى‌گردد و يك دستگاه سرّى اطّلاعاتى با استفاده از منابع خبرى پنهانى مى‌تواند در كار ترسيم سياست يا عمليات سياسى، در ديگر كشورها، سهم بسزايى را به خود اختصاص دهد. [٤]اخبار به منزلۀ چشم و گوش فرماندهى است، زيرا وسيلۀ ترسيم نقشۀ صحيح مى‌باشد.

رسول خدا (ص) به آگاهى از اخبار اقوام دشمن اهتمام فراوان مى‌ورزيد و عمر بن خطاب از فرستادگان دشمن كسب خبر مى‌كرد و از فرماندهانش مى‌خواست كه وى را در جريان اخبار دشمن و زمينى كه در آن مى‌جنگند، قرار دهند.

[١] -ر. ك: حافظ ابراهيم خيرالله، عالم الاستخبارات، ص ٣؛ احمد عطية الله، القاموس السياسى، ط س، ص ١١٦٢ به بعد.
[٢] -ابراهيم مصطفى محمود: الحرب عند العرب، دار الكلمة للنشر، چاپ چهارم، بيروت ١٩٨١، ص ٣٧٣-٣٨٣؛ احمد شلبى، الجهاد و النظم العسكريه فى التفكير الاسلامى، مكتبة النهضة المصريه، چاپ دوم، قاهره،١٩٧٤ م، ص ٩٠؛ على بن ابوبكر الهروى، التذكرة الهرويه فى‌الحيل، منشورات الهرثمى، مختصر سياست‌الحروب، ص ١٩-٢٣.
[٣] -ر. ك: هيثم الايوبى و همكاران، الوجيز فى‌الحرب، المؤسسة العربيه للدراسات و النشر، چاپ دوم، بيروت ١٩٨٠، ص ١٣٠-١٣١.
[٤] - ر. ك: محمد جمال محفوظ، المدخل الى العقيده، ص ١٥١؛ صلاح نصر، حرب العقل و المعرفة، ص ٤٦.