نظريۀ اوّل [١]: جاسوس مسلمان در هر حال كشته مى‌شود و حكم او همان حكم جاسوس حربى يا مشرك است؛ تا اين‌كه او و ديگران را از جاسوسى عليه مسلمانان باز بدارد. اين طريقۀ مالك و برخى از پيروان اوست. قاضى عياض و ابن عقيل از حنبلى‌ها نيز گفته‌اند كه جاسوس مسلمان كشته مى‌شود.

نظريۀ دوّم [٢]: جاسوس مسلمان در صورت تكرار جاسوسى و انتخاب آن به عنوان يك شغل، كشته مى‌شود، اين قول عبد الملك بن ماجشون از مالكى‌هااست.

نظريۀ سوم: كشته نمى‌شود و امام او را به صلاحديد خود با تنبيه يا حبس، ادب مى‌كند: به استناد رفتار پيامبر (ص) با حاطب بن ابى بلتعه، كه آن حضرت به دليل مسلمان بودن و حرمت خونش، او را بخشود واز قتل وى چشم پوشيد. امام شخص جاسوس را به دردناك‌ترين صورت كيفر مى‌دهد و مى‌تواند حبسش را طولانى كند و او را به جايى دور از كفار تبعيد سازد، تا توبه كند. اين اعتقاد حنفى و شافعى و ظاهر مذهب احمد بن حنبل و برخى از

[١] - ر. ك: ابو يوسف، الخراج، ص ١٩٠، الخرشى على مختصر سيدى خليل و در حاشيۀ آن حاشيۀ شيخ على‌العدوى،٨ جزء، دار صادر، بيروت، م ٢، ج ٢، ص ١١٩؛ خطاب، مواهب الجليل، ج ٣، ص ٣٥٧؛ ابو عبدالله محمد بن ادريس شافعى، الام با حاشيۀ مختصر الامام الجليل ابو ابراهيم اسماعيل بن يحيى مزنى شافعى، وفات:٢٦٤ ه‌. رمضان سال ١٣٨٨ ه‌. ، دسامبر سال ١٩٦٨ م، ج ٤، ص ١٦٦؛ ابو اسحاق ابراهيم بن على بن يوسف فيروز آبادى شيرازى (وفات:٤٧٦ ه‌.) ، المهذب فى فقه الامام شافعى، دار المعرفة للطباعة و النشر، ط ٢، بيروت، (١٣٧٩ ه‌. /١٩٥٩ م) ، ج ٢، ص ٢٤٣؛ بدر الدين محمود بن احمد العينى (وفات:٨٥٥ ه‌.) ، عمدة القارىء شرح صحيح البخارى، ناشر محمد امين دمج، ادارة الطباعة المنيريه، افست، بيروت، ج ١٤، ص ٢٩٧، از اين پس هرجا به اين مأخذ رسيديم اين گونه ارجاع مى‌دهيم: عينى، عمدة القارىء؛ ابن قيم جوزى، شمس الدين ابو عبدالله محمد بن ابوبكر دمشقى، زاد المعاد فى هدى خير العباد، پنج جزء، تحقيق متون از شعب ارنوط و عبدالقادر ارنوط، مؤسسة الرساله، مكتبة المنار الاسلاميه، چاپ يكم، كويت، ج ٣، ص ١١٥ و ٤٢٢؛ رامينى، الجهاد و النظم الاسلام، ص ١٢٨؛ احمد شلبى، الجهاد و النظم، ص ١١٥؛ دكتر محمود ابو ليل، اسس العلاقات الدوليه، ص ٣٥٣؛ زحيلى، العلاقات الدوليه، ص ٦٥؛ محمد المعراوى، شريعة الحرب فى الاسلام، ص ٣٣٩.
[٢] - ر. ك: خطاب، مواهب الجليل، ج ٣، ص ٣٥٧؛ شافعى، الام، ج ٤، ص ١٦٦؛ قرطبى، تفسير، ج ١٨، ص ٥٣؛ ابن‌قيم جوزى، زادالمعاد، ج ٣، ص ٤٢٢؛ محمد المعراوى، شريعة الحرب فى الاسلام، ص ٣٣٩.