توجه شود، گرچه آن حضرت در اين روايت وقوع نفخ احيا را به خدا نسبت مى‌دهد، ليكن چنان كه از دعاى سوّم صحيفه سجاديه نقل كرديم و نيز از برخى روايات ديگر برمى‌آيد نفخ احيا هم توسط اسرافيل تحقق مى‌پذيرد، يعنى پس از نفخ اماته و مردن همه موجودات، خداوند اسرافيل را زنده مى‌كند و او با دميدن دوباره در صور موجب زنده شدن مردگان مى‌شود. «١» معاد شناسى ٨٨ اشكال و پاسخ آن ص : ٨٨ ناگهانى بودن هر دو نفخه‌ از آيات و روايات استفاده مى‌شود كه هر دو نفخه به صورت ناگهانى تحقق مى‌يابد. امّا نفخه اوّل غافلگيرانه است، بگونه‌اى كه گروه زيادى از مردم مشغول كسب و كار و مخاصمه و جدال برسر اموال و خريد و فروشند و صيحه نخستين واقع مى‌شود و همگى مى‌ميرند:
ما يَنْظُروُنَ الَّا صَيْحَةً واحِدَةً تَأْخُذُهُمْ وَ هُمْ يَخِصِّمُونَ فَلايَسْتَطيعُونَ تَوْصِيَةً وَ لاالى‌ اهْلِهِمْ يَرْجِعُونَ «٢» مهلت داده نمى‌شوند، مگر صيحه واحدى را كه آنان را در حالى كه مخاصمه مى‌كنند، مى‌گيرد پس نمى‌توانند وصيتى كنند و نه به سوى اهل خود برگردند.
قرآن در مورد صيحه دوّم مى‌فرمايد:
فَاذا هُمْ قِيامٌ يَنْظُرُونَ «٣» پس ناگهان آنان ايستاده‌اند و در انتظار (حساب و جزا) هستند.
اين مطلب نشان مى‌دهد كه نفخه دوّم نيز ناگهانى است و بعد از زنده شدن به واسطه نفخه دوّم، تمام خلايق براى حساب و جزا وارد صحراى محشر مى‌شوند و هر كس در انتظار سرنوشت خود مى‌ماند كه به سوى جهنم برود يا به سوى بهشت.