برابر عامه كه آن را از فروع دين مى‌دانند؟ و اين روايت بطور متواتر از طريق شيعه و سنى نقل شده: «مَنْ ماتَ وَ لَمْ يَعْرِفْ امامَ زَمانِهِ ماتَ ميتَةً جاهِلِيَّهً» هر كس بميرد و امام عصر خودش را نشناسد به مرگ جاهليت مرده است (و مرگ جاهليت مرگ كفر و شرك است).
٤- غير شيعه مستضعف يا ساير فرق شيعه كه از كمال خردمندى برخوردار نباشند، و حجت بر آنها تمام نشده باشد، اينان نيز اميد امر الهى را مى‌كشند كه آنان را يا عذاب كند يا ببخشد. پس اميد نجات از عذاب براى ايشان هست.
٥- شيعيان دوازده امامى كه داراى گناهان كبيره باشند اينان به طور مسلم در آتش جاويدان نخواهند بود، اما آيا وارد دوزخ مى‌شوند يا خير؟ در اين باره روايات مختلف است؛ به اقتضاى برخى روايات اينان هم وارد آتش مى‌شوند، و به اقتضاى برخى ديگر مشمول شفاعت قرار مى‌گيرند؛ و در ابهام مطلب حكمتهايى است كه بر اهل بصيرت پوشيده نيست. «١» چيزى كه ذكرش بسيار اهميت دارد اين كه نبايد شيعيان به حساب اين كه چون در دوزخ جاودان نخواهند بود، و يا به پندار اين كه مشمول شفاعت معصومين (ع) شده به دوزخ نخواهند رفت مغرور گردند و جرأت بر معصيت كنند! زيرا اين غرور و غفلت و جرأت بر معصيت خود آفت و گناهى بزرگى است، چه بسا كه ممكن است در پايان زندگى انسان را به بدبختى ابدى بكشاند. بعلاوه اين كه اندكى از عذاب دوزخ نيز بسيار سنگين و خفت بار است و ممكن است آن اندك عذاب در حد هزاران سال دنيا طول بكشد! مسأله شفاعت نيز گرچه اصل مسلمى است؛ ولى نمى‌تواند عامل خاطر جمعى شود، چون معلوم نيست شامل چه كسى خواهد شد؛ البته اين اعتقاد اميدوار كننده است؛ ليكن اگر انسان از روى غرور و خاطر جمعى گناه كند، گرچه شيعه هم باشد ممكن است خدا اجازه شفاعت او را ندهد.
نجات يافتگان از آتش‌ قرآن كريم در يك بيان كلى، صاحبان تقوا را اهل نجات از آتش مى‌داند، و در اين باره مى‌فرمايد:
معاد شناسى ١٥٩ منابع و مآخذ