وَ جاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهيدٌ «١» و هر انسانى وارد محشر مى‌شود در حالى كه همراه او حركت دهنده و گواهى است.
در اينجا هم غالب مفسران مى‌گويند: در قيامت دو فرشته با هر انسانى مى‌آيد يكى او را به پيش مى‌راند و ديگرى گواه اعمال اوست. «٢» ٥- زمين:
زمين نيز گواه اعمالى است كه روى آن انجام يافته است.
يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ اخْبارَها بِانَّ رَبَّكَ اوْحى‌ لَها «٣» در آن روز زمين اخبار خود را بازگو مى‌كند، زيرا پروردگار تو به او وحى كرده است.
ابوكهمس از امام صادق (ع) سؤال كرد: آيا خوب است انسان نمازهاى نافله‌اش را در يك جا بخواند يا هر كدام را در جايى؟ فرمود: نه، بلكه در چندين جا بخواند. پس همانا آن جاها براى او در روز قيامت گواهى مى‌دهند (كه نماز خوانده است). «٤» ٦- زمان:
در روايتى از امام صادق (ع) مى‌خوانيم كه فرمود: روزى بر فرزند آدم نمى‌آيد، مگر اينكه آن روز مى‌گويد: اى فرزند آدم! من روز نوى هستم و بر تو شاهدم. پس در من خوبى كن و كار خيرى انجام ده تا روز قيامت براى تو گواهى دهم؛ كه بعد از اين هرگز مرا نخواهى ديد. «٥» همچنين امام صادق (ع) فرمود: وقتى روز مى‌شود، مى‌گويد: اى فرزند آدم! در اين روزت كار خوب انجام ده كه من در قيامت نزد پروردگارت به آن گواهى مى‌دهم. من در