معاد شناسى - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٠٤
نوشته مىشود. امام صادق (ع) در اين زمينه فرمود: بهترين چيزهايى كه انسان بعد از خود به يادگار مىگذارد سه چيز است: فرزند نيكى كه برايش استغفار كند، سنت خوبى كه به آن اقتدا شود و صدقهاى كه بعد از او جريان يابد. «١» امام باقر (ع) در تفسير آيه «يُنَبَّؤُ الْأِنْسانُ يَوْمَئِذٍ بِما قَدَّمَ وَ اخَّرَ» «٢» فرمود: مراد از آنچه پيش فرستاده، خيرات و شرورى است كه خود انسان انجام داده و مراد از آنچه كه از پس فرستاده است، آن سنتها و آثارى است كه از خود باقى گذارده تا مردم بعد از او بدان عمل كنند. پس اگر آن سنتها زشت باشد، به اندازه وزر و وبال گناهى كه به مرتكب شوندگان مىرسد، به او نيز مىرسد، بدون اينكه از وزر و وبال انجام دهندگان كم شود. «٣» همچنين كارهايى كه خود انسان انجام نداده و ديگران انجام دادهاند و انسان به انجام آنها رضايت داشته، در نامه عمل انسان ثبت مىشود و پاداش مناسب را مىگيرد. حضرت امير (ع) فرمود:
ايُّهَا النَّاسُ انَّما يَجْمَعُ النَّاسَ الرِّضا وَ السُّخْطُ وَ انَّما عَقَرَ ناقَةَ ثَمُودَ رَجُلٌ واحِدٌ فَعَمَّهُمُ اللَّهُ بِالْعَذابِ لَمَّا عَمُّوهُ بِالرِّضا «٤» اى مردم! همانا مردم را رضايت و خشم (نسبت به معصيت يا طاعت و بندگى) در يك گروه گرد مىآورد كه ناقه ثمود (معجزه حضرت صالح) را يك نفر پى كرد و كشت. اما خداوند همه را عذاب كرد، زيرا همگى به كشتن آن شتر راضى بودند.
آرى، دين اسلام اعلام مىدارد با ثبت خشمها و خشنوديهاى انسان نسبت به اطاعت و معصيت خداوند در نامه اعمالش و محاسبه آنها، پيوند مكتبى ميان تمام عصرها و نسلها برقرار است، بطورى كه هرگاه انسانى در مشرق جهان و در زمانى بسيار دور عمل صالح يا فاسدى انجام دهد و ديگرى در مغرب نسبت به انجام آن راضى يا ناراضى باشد،