اطلاعات در اسلام - رضوان طلب، محمدرضا - الصفحة ٢٣ - محدوده حُسن ظنّ

براى (توجيه رفتار) برادر مسلمانت در جست و جوى عذرى باش و اگر عذرى نيافتى، بهر حال عذرى براى او بتراش.

و در جاى ديگر مى‌فرمايد:

تا آنجا كه راه توجيه باز است، گمانِ بد به برادر مسلمانِ خويش نداشته باش. [١]

با اين‌همه، برخى از روايات، عنصر زمان و مكان را در تعيين محدودۀ حسن‌ظنّ مؤثر مى‌دانند.

در روايتى از امام كاظم (ع) آمده است.

اِذٰا كاٰنَ زَمٰانٌ، اَلْعَدْلُ فيٖهِ اَغْلَبُ مِنَ‌الْجَوْرِ فَحَرٰامٌ أَن تَظُنَّ بِأَحَدٍ سُوءً حَتّىٰ يُعْلَمَ ذٰلِكَ مِنْهُ وَ اِذٰا كٰانَ زَمٰانٌ، اَلْجَوْرُ فِيٖهِ اَغْلَبُ مِنَ الْعَدْلِ فَلَيْسَ لِأَحَدٍ أَنْ يَظُنَّ بِأَحَدٍ خَيْراً حَتّىٰ يَبْدُو ذٰلِكَ مِنْهُ [٢]

در دوره‌اى كه عدالت از ستم بيشتر باشد، سوءظنّ تا آنجا كه خلافى احراز نشده، حرام است و در زمانى كه ستم از دادگرى افزونتر باشد، كسى حق خوش بينى ندارد، مگر آنكه نيكى روشن باشد.

اين مضمون در روايات ديگر نيز با الفاظ متفاوت آمده است. حضرت على (ع) مى‌فرمايد:

اِذَا اسْتَولَى الصَّلاٰحُ عَلَى الزَّمٰانِ وَ اَهْلِهِ ثُمَّ أَساٰءَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ لَمْ تَظْهَرْ