اطلاعات در اسلام - رضوان طلب، محمدرضا - الصفحة ١٨١ - ٢ اعزام بازرس

در اينجا شيوه‌هاى ارزيابى آورده مى‌شود:

١. بررسى عقلايى

نخستين معيار، بررسى عقلايى يك گزارش است كه آيا، بطور مثال، اجتماع اين تعداد افراد در چنين مكانى كه گزارش از آن خبر مى‌دهد، امكان دارد؟ چنين افرادى به‌اين تعداد در آن مكان و اطراف آن وجود دارند؟ امكان انتقال آنان از جاى ديگر هست؟ قتل اين تعداد افراد در ظرف زمانىِ گزارش‌شده از نظر عقل امكان دارد؟ ! و امثال اينها كه مرز واقعيت را از شايعه جدامى‌سازد.

٢. اعزام بازرس

از شيوه‌هاى معمول و كارآمد در مورد بررسى و ارزيابى گزارشها، روش اعزام محقق يا بازرس است. بازرس بايد در قيافۀ ناشناس و بدون هيچ‌گونه پيشداورى به انجام وظيفه مشغول شود و متن واقعه را با متانت و سعۀ صدر گزارش نمايد. در شرايط بحرانى جنگ احزاب، وقتى به پيامبر اكرم (ص) از يك ناامنى داخلى و پيمان‌شكنى يهود بنى قريظه در داخل شهر مدينه خبر داده شد، آن حضرت به منظور ارزيابى ميزان واقعيت اين گزارش، چهار نفر را مأمور بررسى و تحقيق كرد و به آنان فرمود: برويد و بررسى كنيد كه آيا آنچه به ما گزارش شده است، صحت دارد يا خير؟ اگر صحيح بود طورى به من اطّلاع دهيد كه ديگران متوجّه نشوند و اگر گزارش صحيح نبود، با صداى بلند اين گزارش را تكذيب كنيد. [١]