اطلاعات در اسلام - رضوان طلب، محمدرضا - الصفحة ٥٨ - د-عَريٖف

ج-نقيب

نقيب و عريف دو واژۀ رايج و متداولى هستند كه در بسيارى از موارد به معنى واحد و ترجمان افراد آگاه و رابط اطّلاعاتى قبيله به كار رفته‌اند. از نظر لغت، نقيب مانند كفيل به كسى گفته مى‌شود كه به سوى اسرار نقب مى‌زند و قرارهاى باطنى را بيرون مى‌كشد و در آيۀ شريفۀ «وَ بَعَثْنٰا مِنْهُمُ اثْنَىْ عَشَرَ نَقيِباً» [١]مراد طلائع و پيشروانى است كه اخبار را جست و جو مى‌كنند. [٢]

در روايتى چنين مى‌خوانيم:

پيامبر اكرم (ص) به ياران خود دستور داد كه دوازده نفر نقيب از بين خودتان به من معرفى كنيد كه اخبار قبيلۀ‌خودشان را به من گزارش كنند و حضرت به آنان فرمود: شما كفيل غير خودتان هستيد، همان گونه كه حواريون كفيل عيسى بن مريم بودند. [٣]

راغب اصفهانى نيز «نقيب» را به معنى جست و جوكننده از مسائل قبيله و احوال آنان آورده است. [٤]

د-عَريٖف

از آنجا كه اين واژه كاربرد زيادى دارد، معانى مختلفى نيز براى آن ذكر شده است كه از جمله به موارد زير مى‌توان اشاره كرد: