تَحْسین، تخلص چند شاعر پارسی‌گوی در ایران و شبه‌قاره در سده‌های ١٢ و ١٣ق / ١٨ و ١٩م:
١. تحسین کشمیری، عبدالعلی (د ١١٤٨ق/١٧٣٥م)، شاعر پارسی‌گوی هند. از تاریخ تولد او آگاهی چندانی در دست نیست. زادگاه نیاکانش ری بود (بهگوان داس، ٤١)، اما او را کشمیری‌تبار دانسته‌اند (نک‌ ‌: خوشگو،٢٦٦). به نوشتۀ بیشتر تذکره‌نویسان، تحسین از نوادگان میرزا داراب بیگ تبریزی
(د ١١١٨ق/١٧٠٦م) متخلص به جویا بود (نک‌ : خوشگو، بهگوان داس، همانجاها)، هر چند وی خود را از نوادگان میرشمس‌الدین عراقی برمی‌شمرد (نک‌ : منزوی، ٨/١٠٨٢). به نظر می‌رسد که داراب بیگ تبریزی، نیای مادری، و میر‌شمس‌الدین عراقی، نیای پدری او بوده است. تحسین، معاصر و هم‌نشین محمد احسن سامع (اخلاص، ٤٨) و عبدالرضا متین اصفهانی بود (راشدی، ١/١٦٦).
خوشگو (همانجا) اغلب وی را در مسجد بیگم، هنگامی که به خدمت شاه گلشن شاه‌جهان آبادی (د ١١٤٠ق/ ١٧٢٨م) می‌رفت، ملاقات می‌کرد. او مدتی نیز از ملازمان نواب برهان الملک سعادت خان (د ١١٥١ق/ ١٧٣٨م)، سرسلسلۀ شاهان اوده بود (همو، ٢٦٧؛ بهگوان داس، همانجا).
تحسین از انواع شعر، بیشتر به سرودن قصیده تمایل داشت (خوشگو،همانجا). وی ظاهراً در لکهنو درگذشته است، زیرا آخرین‌ باری که وی را دیده‌اند، در همین شهر بوده است (آزاد، ٢٠٨).
آثـار: ١. هفت بند؛ ٢. دیوان مراثی؛ ٣. قضا و قدر، قصیده‌ای است به فارسی در ١٥٠ بیت، در شرح سفر همو به کشمیر و تبت؛ ٤. دیوان، یا گلشن اذهان (١١٥٧ق)، شامل ٨ هزار بیت، غزل و قصیده (منزوی، ٨/١٠٨٢- ١٠٨٣).
٢. تحسین رضوی لکهنوی، میرعطاحسین خان (د ١٢٠٠ق/ ١٧٨٦م)، ملقب به مرصّع رقم (قلم)، نویسنده و شاعر پارسی‌گوی هند. وی فرزند محمدباقر خان، متخلص به شوق، و از سادات رضوی هند بود (علی حسن خان، ٨٣؛ مدرس، ١/ ٣٢٩). او از ملازمان منصور علی خان صفدر جنگ به شمار می‌رفت (هدایت، ٢٧٥). گفته‌اند که در نظم و نثر از هم‌عصران خود برتر بود (علی حسن خان، همانجا). آثار وی اینهاست: ١. نوطرز مرصع، ترجمۀ قصۀ چهار درویش که در عهد شاه عالمگیر دوم (حک‌ ١١٦٧- ١١٧٣ق/١٧٥٤- ١٧٦٠م) از فارسی به نثر هندوستانی نوشته است (اته، ٢٢٤)؛ ٢. انشای تحسین؛ ٣. تواریخ قاسمی، شامل حوادث تاریخی و علم تاریخ؛ ٤. ضوابط انگریزی، دربارۀ صرف و نحو انگلیسی (مدرس، همانجا) ٥. دیوان (آقا بزرگ، ٩(١)/ ١٦٨).
٣. تحسین پانی‌پتی، قاضی عبدالرحمان (د ١٢٩٤ق/١٨٧٧م)، از فرزندان قاضی ثناءالله پانی‌پتی بود که در شاه جهان آباد تحصیل می‌کرد. او مردی پرهیزگار وحافظ قرآن بود، اشعار وی را اسدالله غالب دهلوی اصلاح می‌کرد (علی حسن خان، ٨٢)، از او دیوانی باقی مانده است (نک‌ : آقا بزرگ، همانجا). وی بر اثر بیماری ذات‌الریه درگذشت (علی حسن خان، مدرس، همانجاها).
در تذکره‌ها، از شاعران دیگری نیز با تخلص تحسین یاد شده است، از جمله تقی تحسین شیرازی، غلامعلی تحسین دهلوی، عبدالعظیم تحسین لاهوری، عبدالله تحسین بخارایی و محمد حسین تحسین (نک‌ : خیام‌پور، ١/١٨١-١٨٢) که آگاهی چندانی از شرح احوال و آثار آنان در دست نیست.

مآخذ: آزاد بلگرامی، علی، مآثر الکرام، به کوشش عبدالله خان، لاهور، ١٩١٣م؛ آقا بـزرگ، الذریعة؛ اته، هـرمان، تاریخ ادبیات فارسی، به کوشش رضازادۀ شفق،
١٣٥٦ش؛ اخلاص، کشن‌چند، همیشه بهار، به کوشش وحید قرشی، کراچی،١٩٧٣م؛

بهگوان داس هندی، سفینۀ هندی، به کوشش سید شاه محمد عطاء‌الرحمن کاکوی، پتنه، ١٩٥٨م؛ خوشگو، بندرابن داس، سفینه، به کوشش سید شاه محمد عطاءالرحمان کاکوی، پتنه، ١٩٥٩م؛ خیام‌پور، عبدالرسول، فرهنگ سخنوران، تهران، ١٣٦٨ش؛ راشدی، حسام الدین، تذکرۀ شعرای کشمیر، کراچی، ١٣٤٦ش؛ علی حسن خان، صبح گلشن، به کوشش محمد عبدالمجیدخان، کلکته، ١٢٩٥م؛ مدرس، محمدعلی، ریحانة الادب، تهران،١٣٦٩؛ منزوی، خطی مشترک؛ هدایت، محمود، گلزار جاویدان، تهران، ١٣٥٣ش. طاهره اسماعیل‌زاده