دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٧٧٣
| تثلیث زاویه جلد: ١٤ شماره مقاله:٥٧٧٣ |
ی ی٢ یی یی
ی ٣ ی . ی ی ی
ی ڡ ی ی ی ی ی ی ی
ی ی (䘞 : ۀ ).
یی یی ی ی ی ی
؝ ی ѐ ٢ ی ی ی یی ٣
ی ی ی ʡ ی ی ی ی ی. ی٣
( ٢) ی ی ی ی ی (یی ؝
ѐ) ی ی. ی ی ی یۀ ٥/١ ی ی
یϡ یی: ǐ ی یی ٥/١ ϡ
ی ی یی ی ی ی
ϻ ( ٥٤). ی ی ی ۀ ی ی یی
ی.
یی یی ی ی یی ی
ʡ ٣ ۀ ١ ٢ ی٣ ی ی. ی ی
ی 坝 ی ۀ یی٤ ǁ٥ ( ٤) ی
ییی ؝ ѐ
ی ʡ ی ی
ییی ی ی یی (䘞 :
ѡ ٨٥, ٣٤١-٣٤٢ ی ١٧٦-١٧٨). ۀ ǁӡ ی ی یی
ʡ ی ی یۀ ی 䝁ی (䘞 :
٨٥). ی ѡ ی ی ی ی٤ ٣ޝ ی.
ۀ ǁӡ ی ی یҡ یی
یی ی ݘی یϡ یی ی ی
ی ییی ی ی٦ ی
сی ( ٨٤, ٩٨ یۀ ١١٢).
ی ۀ ی ی
ی ی ی (یˡ ...٧ ٣٢)
ۀ ی ی ی ۀ ی٨ ی . ی
: یۀ BAC . ј A یی یی ی B
C . ѐ CEF ی ی AD F
ϡ ی ی AE=EF
ی یۀ EFD یۀ BAC (یی ١١ ѡ ١٨٥-١٨٦).
ی CEF ی یی ѐ ؝ ی ی. ی یی
ی ی ی ی ی ی ؝ی ی
ϡ ۀ C ی ؝ ی ی ȍی ی
ی ی ی BD ییϡ ی ی
(ی ٣٤٥-٣٤٧ 恘 ١٢٠ ی). ی ی ی ؝
ј ۀ E F (ی EF=AE ) ی 䝐
ی ۀ F ی BD ۀ E ی ی ی.
ԝ یӝی
یӝ ی э ؝
ی ی ی ϡ ۀ сی ی
ی ۀ ی ی ی ۀ
ی ی ( ١٨٥-١٨٧).
یی ی یی ی ی یی
ی٩ . ی ی ی ی ۀ (ۀ D) ییϡ
ی EK (ۀ ی ی AB) ی .
坝یʝ ǁ ( ٥) یӝ( ٣ޝ)ی ی
ی (䘞 : ی١٠ ١١٤-١١٦).
ی ی یی ی ۀ ی ی ی
ۀ ی (یی یی ی ی) یϡ ǁ
ی یی ۀ ی ی ی
ی ی ی ی ی (䘞 : یˡ ی... ١ I/٢٣٦-٢٣٧).
یی ی ی ی
٣/ ٩ ی ϡ ϡ ۀ ی ی
ϡ ی ی ی ۀ
ی(䘞 : ϡی) ی ی
یی . ی ی ی ی ٣-٥/
٩-١١ ی ی ی ی ییی
.
ی ی (ی ٣/ ٩) ی
Ԙ ی ی ی ی ϡ ی یی . ی
یی ی ی یی (ی) ی
ی ( ١٣٣). ی э ی ۀ ی ʡ
ی ی CGEF یϡ ی ۀ C Ȑ
ۀ GE ی ی AN ( BD) یϡ ی
ی (ی ی ی ). 䝘 И
ʡ ۀ G ی ی AN (یی...٢
I/٥٥).
ی یی ی ٣ ѡ ی ǘѡ ۀ
ǐی ی ی . ی ی ی
یۀ یی ی ۀ ی ی
ی ی : ی ی ۀ ی Ȑ ی
ی یϡ یی . ی ی ۀ ی ʡ
ی ی یی ی ی
ی ی یی (䘞 : ϡ ...٣ ٥٥١-٥٥٣).
(٢١١ ی ٢٢١- ٢٨٨/ ٨٢٦ ی ٨٣٦-٩٠١) ǐ ۀ ی
ی ی ی ی ی (䘞 :
٥٥٥-٥٦٣) ی ی ی ی (䘞 :
٥٦٥-٥٧٣) ی (یۀ ی) ی. ی یی
ی Ϻ ی ۀ ی
یی ۀ ی ی. ی یȡ
ی یی ی ۀ ی ی
ی ی.
ѝ䝝ی ( یی ٣٥٠-٣٦٠/ ٩٦١-٩٧١) (ی٦٣) ی
ɝی ی ی ی ی ی
(ϡ ٥٧٥-٥٨٥) ی (ی ) یی (ی )
ݘی ی ی ی ی ی
ی Ș ی (՝٥٨٥).
ی ی یی ѐ یی (یۀ ٤/١٠)
٤ ی ی . ی ی
ی ی (͘ ٣٧٦/ ٩٨٦)
ی ٣ یۀ ٩٠ 䝐 ی
یۀ ی ی . ی
ییی ی ی ی ی ی: ی ی
ی ی ی ۀ ی ی ی ی (䘞
: ϡ ٣٧٠-٣٧٣). ی ی ی ی ی ی
ی ی јی ی (䘞 : ϡ ی
јی). ی ǻ ی ( ٤٩٤-٤٩٥). ی
ۀ یی ی ی ی ی
ی (䘞 : ϡ ٥٠٥-٥٠٧) ی . ی ۀ یی
ی ی ی ی ی ی ی
ی ی ی ی ۀ ی
ی ی ی ی ی ی ی
ی (䘞 : ٥٠٩-٥١٣) ی ǁ
.
ی ی ی یی یی ( ٤/١٠) ٣ ی
ی ی . ۀ ی ی ی ی
ی (䘞 : ϡ ...١ ٣٣٣-٣٨٥) یۀ ی ی
یی یی ی ی (䘞 : ϡ ی
јی) یی ی () ی . ی ی ٩ (ی ی
ی) ی ی ی ʝ ی ( ٣٣٧)
ی ( ٣٣٧- ٣٣٩) ی ی ( ٣٣٩-٣٤١) ی یی (٣
) ( ٣٤١-٣٤٥ ی ی
ی ی ی) ی ( ٣٤٥) یی ( ٣٤٧ ی
یی ی ؝ ۀ ј )
ی ی ( ٣٤٩). ی 䝐 ی И ی ( ٣٤٩-٣٥١) Ӂ
یی ی ( ٣٥١-٣٥٣) ۀ ی ی
ی ( ٣٥٥-٣٦٩). ی یی ی
ʡ ٥ ی ی یی ی ۀ ی ی
ی ʡ یی ی јی ی ( ٣٦٩-٣٨٥). ۀ
ی ی ی ی ی ی
ی (䘞 : ϡ ٣٩٧-٤١٩) ی
ی ( ییʻ III/٣٤١-٣٤٢) ی
ی ی یɝ ی ی ی ی
ی ی ʡ И ی. ی ی ۀ
ی ی ی ی ی ی
(䘞 : ϡѻ ٣٩٣-٣٩٥).
ی ی ی ی ۀ ی یی
یی ی ʡ Ԙی ی ی. ی ی
یی ی ی ۀ ј ی یی
ی ی ی ( ١٢٢) ی э یی یی
ǁӡ ی ی ϡ
ی ی ی ʡ ( ١١٩).
یی ی эϡ یی ۀ ی ی
ی ۀ ی ی یϡ ǡ ی ی ی
ی ی ی . ی
ی ی ی ی ی یѡ
ی ی ϡ Ԙ
ی یѡ ی ی
ی. ٤/١٠ ( ) ۀ ی ʝی
ی ѐ ی ۀ
x٣+ax٢=b ی (䘞 : ی ٢٥٥). ۀ ی ی
ی ی ی ی ۀ ی
ی ی یی И : ی ی
ی ]ی[ ٣ ی ی یϡ
یی ی یۀ ی یی ی ی ی یی
ی И ʡ ی. ڡ ی
ی ی ی ] ٣ [ ی ی.
ی ی ی ϻ
(䘞 : 恘 ١٢٥-١٢٧ ϡ ѻ ١٢٠ ی ٧١). یҡ
یی ی ی یʡ ی ی ی
ی ٩ ی . ی ی ی ی
(یی ی یۀ ١٢٠ ٣ ی) ی 䝘
ۀ x٣+١=٣x (ϡ ١٢٠-١٢١).
٥/١١ ی ی یی ی ϡ
ی ی ی ی ۀ ی ی˝ی ی
ی ( ٨٣٢/ ١٤٢٩) . ی ی ی ی
( ٣٧) ی ی ی ی
ی یۀ ی ی یی ی ی ی
ی˝ی ی ی ی یۀ ١ ی یۀ ٣ ۀ
ۀ ی x٣+p=qx .
: ϡ ی ی ی ی
ی ی ɻ (䘞 : ) ی
Ԙ ی یɻ یی... I (䘞 : ) ی ی
ɻ ی یی (䘞 : ȝ) ی ϡ
ی ی ی ی یɻ یی ی (䘞
: ) ی˝ی ی ی ȡ ی ޡ
١٣٩٧ ی ϐیۀ یی ۀ ی ١٣٦٥Ժ
ی ی ی یɻ (䘞 :
) یی ی ی ʻ ی Ϙ ١٣٥٩
ی:
Heath, T. L., A History of Greek Mathematics, Oxford, ١٩٢١; id, The Works of
Archimedes, Cambridge, ١٨٩٧; Knorr, W. R., The Ancient Tradition of Geometric
Problems, New York, ١٩٨٦; Nicomedes, Dictionary of Scientific Biography, ed.
Ch. C. Gillispie, New York, ١٩٧٤; Ptolemy, Almagest, tr. G. J. Toomer, London,
١٩٨٤; Rashed, R., Geometry and Dioptrics in Classical Islam, London, ٢٠٠٥; id,
Les Mathmatiques infinitsimales du IXe au XIe sicle, London, ١٩٩٦; id, uvre
mathmatique dal-Sijzī, Paris, ٢٠٠٤, vol. I; id and B. Vahabzadeh, Al-Khayyām
mathmaticien, Paris, ١٩٩٩; Woepcke, F., LAlgbre dOmar al-Khayyāmī, Paris,
١٨٥١.
ی ی ی
١. planar
٢. solid
٣. linear
٤. The Mathematical Collection.
٥. Pappus of Alexandria
٦. quadratrix
٧. The Works...
٨. neusis
٩. conchoid
١٠. Nicomedes
١. A History...
٢. Les Mathmatiques...
٣. Geometry...
١. uvre...