تاشْ فَرّاش، سپهسالار و امیر نامدار عصر غزنوی (مق‌ ح ٤٢٩ق/١٠٣٨م). نخستین‌بار در منابع از تاش فراش در حوادث سال ٤٢١ق یاد شده است که وی همراه مسعود غزنوی در اصفهان بود و همان‌جا خبر درگذشت سلطان محمود را دریافت کرد. مسعود که به تازگی علاءالدولۀ کاکویه را از اصفهان رانده بود، می‌خواست تاش فراش را که از یاران و مشاوران خاص بود، به حکومت آنجا برگمارد، اما پس از مرگ محمود، به عللی علاءالدوله را حکومت آنجا داد و خود با تاش فراش به خراسان رفت(بیهقی، ١٢-١٤؛ قس: نفیسی، ١/٧٣؛ نیز نک‌ ‌: ه‌ د، آل کاکویه).
در ٤٢٢ق سلطان مسعود، تاش فراش را برای استقرار حکومت امیرحسین، پسر امیر معدان به مکران فرستاد؛ آن‌گاه او را سپهسالار عراق عجم گردانید و تاش فراش ضمن مراسم پرشکوهی با سپاه ‌به سوی عراق عجم حرکت کرد (گردیزی، ١٩٧؛ بیهقی، ٣٤٦- ٣٤٨، ٤٣٢؛ احمد، ١/٢١؛ نفیسی، ١/ ٢٧٩؛ نیز نک‌ : ابن اثیر، ٩/٤٢١). تاش‌فراش چون به‌نیشابور رسید، به دستور مخفیانۀ سلطان، بسیاری از سرکردگان ترکمان را کشت. این حادثه موجب شورش ترکان غز در برخی مناطق دور و نزدیک، به ویژه ری شد که تا مدتها تاش فراش را به‌خود مشغول داشت.
ستمگری تاش فراش و بدرفتاریهایش با مردم ری و نیز ناتوانی سلطان از ارسال کمک به او، به سبب کشمکش با سلجوقیان، حکومت وی را بیش از پیش با دشواریها روبه‌رو کرد. با این همه، تاش فراش از همین‌جا برای دفع علاءالدوله سپاه به اصفهان فرستاد و پس از چند پیکار، علاءالدوله رانده شد (بیهقی، ٤٧٤، ٥١٠-٥١١؛ ابن اثیر، ٩/٣٧٩، ٤٢٤-٤٢٥؛ بازورث، ٨٦).
در ٤٢٤ق ابوسهل حمدوی به جای تاش فراش حکومت ری یافت (ابن اثیر، ٩/ ٤٢٨- ٤٢٩). در همین سال تاش فراش قزوین را از دست شهریوش، پسر گوهر آیین گرفت (بیهقی، ٤٦١) و چندی بعد در ٤٢٥ق به فرمان سلطان، همراه با ابوسهل حمدوی به جنگ علاءالدوله رفت که دوباره بر اصفهان مستولی شده بود. تاش فراش در این پیکار علاءالدوله را در هم شکست، اما اصفهان دستخوش غارت شد و خزانه و کتابخانه‌های علاءالدوله و ابوعلی سینا به تاراج رفت و بخشی از آن به غزنه منتقل گردید. گویا علاءالدوله باز هم سر برآورد و جنگی دیگر در میانه درگرفت که باز به پیروزی تاش فراش انجامید (همو، ٦٠٦، ٦٥٤-٦٥٥؛ حسینی، ٣٥).
آخرین پیکار تاش فراش، با ترکمانان رخ داد. در آغاز نبرد وی روی به پیروزی داشت، اما سرانجام شکست خورد و کشته شد. تاریخ این جنگ را به اختلاف، سالهای ٤٢٧ تا ٤٢٩ق دانسته‌اند (نک‌ : ابن اثیر، ٩/ ٣٧٩-٣٨٠؛ کسروی، ١٩٥)، اما از یک گزارش بیهقی برمی‌آید که این جنگ و قتل تاش فراش در پایان سال ٤٢٨ یا آغاز ٤٢٩ق رخ داده است (ص ٧٠٦).
مآخذ: ابن اثیر، الکامل؛ احمد، نظام‌الدین، طبقات اکبری، کلکته، ١٩٢٧م؛ بیهقی، ابوالفضل، تاریخ، به کوشش علی‌اکبر فیاض، مشهد، ١٣٥٠ش؛ حسینی، علی، زبدة التواریخ، به کوشش محمد نورالدین، بیروت، ١٤٠٥ق/١٩٨٥م؛ کسروی، احمد، شهریاران گمنام، تهران، ١٣٥٧ش؛ گردیزی، عبدالحی، زین‌الاخبار، به کوشش عبدالحی حبیبی، تهران، ١٣٤٧ش؛ نفیسی، سعید، در پیرامون تاریخ بیهقی، تهران، ١٣٥٢ش؛ نیز:
Bosworth, C.E., The Ghaznavids, Beirut, ١٩٧٣.
محسن احمدی