تازه بَهار، روزنامۀ سیاسی ـ ادبی که در مشهد در دو دورۀ جداگانه منتشر می‌شد.
دورۀ اول، برای مدت کوتاهی (١٤ ذیحجۀ ١٣٢٩ - ٢٢ محرم ١٣٣٠ق/ ٦ دسامبر ١٩١١-١٢ ژانویۀ ١٩١٢م) به مدیریت و سردبیری ملک‌الشعرا بهار به جای روزنامۀ نوبهار در مشهد انتشار یافت. روزنامۀ نوبهار (ه‌ م) در ٢٤ شوال ١٣٢٩ به دستور کنسول روس در مشهد، توقیف شد. اندکی بعد، یعنی در ٤ ذیحجۀ همین سال، ملک‌الشعرا بهار، با انتشار یک روزنامۀ تک برگی با عنوان مقدمه ـ تازه بهار و درج سر مقاله‌ای به نام «طلیعۀ تازه‌بهار»، مژدۀ انتشار روزنامۀ جدیدی با عنوان تازه بهار را اعلام داشت. تازه بهار دارای تمامی ویژگیهای نوبهار بود و مشی آن را دنبال می‌کرد و همچون نوبهار طرفدار و ناشر دیدگاههای حزب دموکرات و بیانگر اندیشه‌های آزادی‌خواهانه، ضدبیگانه، ضداستبداد و به ویژه مخالف مداخلات روسها در اوضاع داخلی ایران بود (نک‌ : مقدمه ـ تازه بهار؛ نیز تازه بهار، شم‌ ١، ص ١-٢، شم‌ ٢، ص ١-٢؛ قاسمی، ٥٠٩؛ صدرهاشمی، ٢/ ٩٨؛ نیز نک‌ ‌: کهن، ٢/٦١٠، ٦٢١). ملک‌الشعرا در سر مقالۀ مقدمه ـ تازه‌بهار، اوضاع نابسامان و دردناک ایران و بحرانهای سیاسی داخلی و خارجی را خاطر نشان کرده، و همین مسائل را سبب تأخیر در انتشار تازه بهار دانسته است (نک‌ : مقدمه ـ تازه بهار). وی شیوه و هدف تازه بهار را ضمن درج عبارت «ترقی ایران ـ با حکومت عامیه»، اعلام کرده است (همانجا).
درج این گونه مقالات، به ویژه در شرایطی که ایران در اشغال قوای روس و انگلیس قرار داشت، سبب توقیف تازه‌بهار به‌دستوروثوق‌الدوله‌ــ وزیر‌امور‌خارجۀ‌وقت ــ و‌تبعید‌ملک‌الشعرا به همراه ٩ تن از رهبران و اعضای حزب دموکرات خراسان در محرم ١٣٣٠/ ژانویۀ ١٩١٢، به تهران گردید (قاسمی، ٥١٠؛ کهن، ٢/٦٢١، ٦٢٣، ٦٩٢؛ آرین‌پور، ٢/١٢٥) و به دنبال آن، تازه بهار در ٢٢ محرم ١٣٣٠ تعطیل شد (کهن، ٢/٦٩٢). تازه بهار در این مدت هفته‌ای ٢ بار و در ٤ صفحه منتشر می‌شد.
تازه بهار در شمارۀ اول (١٤ ذیحجۀ ١٣٢٩) این‌گونه معرفی شده است: «نامه‌ای سیاسی، ادبی، اخلاقی، خواهان یگانگی و فزونی اسلام و اسلامیان و هوادار بزرگی و نیرومندی ایران و ایرانیان». در غالب سر مقاله‌های تازه بهار،موضوعات سیاسی ـ اجتماعی روز بحث و بررسی می‌شد. به عنوان نمونه در شمارۀ اول این نشریه مقاله‌ای مفصل دربارۀ انتخابات و تأثیر آن بر مشروطه به رشتۀ تحریر درآمده، و بر انتخاب وکیل «عالِمِ ایران دوست مشروطه طلبِ دین‌دار» تأکید شده است (ص ١-٢). بعد از سر مقاله در غالب شماره‌ها، خلاصۀ «اخبار داخله» و «اخبار خارجه» به چاپ رسیده است؛ برای نمونه در مقدمه ـ تازه بهار ذیل «خلاصۀ اخبار خارجه»، به حوادث انقلاب چین و نبرد میان عثمانی و ایتالیا اشاره شده است. از «اعلان»های درخور ذکر که عموماً در تازه بهار چاپ می‌شد، می‌توان بر اعلان «انجمن خواتین همت» در تهران یاد کرد که در آن عموم بانوان کشور به همراهی و همدلی با مردان در راه استقلال ایران و نبرد با دشمن مهاجم دعوت شده‌اند (شم‌ ١، ص٤). در شمارۀ سوم تازه بهار عنوان «وقایع شهری» و «متنوعه» (ص ٣-٤) و در شمارۀ پنجم عنوان «مطبوعات» اضافه شده است (ص ٤). به جز ملک‌الشعرا، نویسندگان دیگری از جمله ع. جعفرزاده و بهمن، با این روزنامه همکاری می‌کردند (نک‌ : همان، شم‌ ٦، ص ٣، شم‌ ٥، ص ٢). جعفرزاده در شمارۀ نخست به عنوان معاون امور اداری معرفی شده است (ص ١). همچنین در برخی از شماره‌های تازه بهار اشعاری از تجلی سبزواری، بدایع‌نگار، ملک‌الشعرا بهار و شاعری که م ل ب ش معرفی شده، به چاپ رسیده است (نک‌ ‌: شم‌ ٢، ص ٤، شم‌ ٦، ص ٤، شم‌ ٩، ص ٥). در شمارۀ چهارم تازه بهار نیز بخشی از متن و ترجمۀ کتاب غایة المراد فی بیان احکام

الجهاد از حاج شیخ جعفرکبیر آمده است (ص ٢-٤).
از مقاله‌های قابل توجه مندرج در تازه بهار، مقالۀ یحیى ریحان، دانش‌آموز ١٥ ساله و مدیر آیندۀ مجلۀ گل زرد است (نک‌ ‌: صدرهاشمی، ٤/١٥٧) که دربارۀ اوضاع ایران در همان دوران، بحث کرده است (شم‌ ٥، ص ٢-٣).
دورۀ دوم تازه بهار به مدیریت و سردبیری محمد ملک‌زاده، برادر ملک‌الشعرای بهار است که از جمادی‌الاول ١٣٣٨ق/ ١٢٩٨ش هفته‌ای دوبار انتشار یافت (صدرهاشمی، ٢/ ٩٨؛ نیز نک‌ ‌: بیات، ١/٣٦٣). در این دوره، تازه بهار که طرفدار جنبش اصلاحی خراسان بود، مقالات تندی خطاب به زمامداران تهران می‌نوشت و آنان را مانع پیشرفت و اصلاح امور خراسان معرفی می‌کرد؛ به همین سبب از سوی والی خراسان، قوام‌السلطنه برای مدت کوتاهی توقیف شد (صدر هاشمی، همانجا؛ کهن، ٢/٧١١). انتشار این روزنامه به مدت یک‌سال تا قیام کلنل محمدتقی‌خان پسیان در مشهد و کودتای رضاخان در اسفند ١٢٩٩ دوام یافت و پس از آن برای همیشه تعطیل شد (کهن، صدرهاشمی، همانجاها).

مآخذ: آرین‌پور، یحیى، از صبا تا نیما، تهران، ١٣٧٢ش؛ بیات، کاوه و مسعود کوهستانی‌نژاد، اسناد مطبوعات، ١٢٨٦-١٣٢٠ه‌ ش، تهران، ١٣٧٢ش؛ تازه بهار، مشهد، ١٣٢٩-١٣٣٠ق، شم‌ ١- ٩؛ صدرهاشمی، محمد، تاریخ جراید و مجلات ایران، اصفهان، ١٣٦٤ش؛ قاسمی، فرید، پژوهشنامۀ تاریخ مطبوعات ایران، تهران، ١٣٧٦ش، س ١، شم‌ ١؛ کهن، گوئل، تاریخ سانسور در مطبوعات ایران، تهران، ١٣٦٢ش. لیلا پژوهنده