مباحث فقهی - حسينى طهرانى، سید محمد محسن - الصفحة ١٠٩ - معناِی تاوان و حکم فقهِی آن

پس بنابراِین ِیکِی از شروط آن دِیه‌اِی که به عاقله تعلّق مِی‌گِیرد، اِین است که آن خسارت و جناِیت، به مال واقع نشده باشد، بلکه به بدن، پوست، گوشت، استخوان و امثال اِینها واقع شده باشد.

احکام اقسام مختلف تصادفات

پِیرامون اِین مسئله ذکر شد که در تصادفاتِی که در شهر و بِیابان واقع مِی‌شود، انسان باِید ملاحظه کند و حکم خود را بداند. وقتِی که دو تا ماشِین با ِیکدِیگر برخورد مِی‌کنند ِیا اِینکه ِیک ماشِین، شخصِی را زِیر مِی‌گِیرد و جناِیتِی واقع مِی‌شود، اِین جناِیت چند قسم است:

ِیک‌وقت جناِیت، جناِیتِ مالِی است نه جناِیتِ جانِی؛ ِیعنِی به بدنِ کسِی صدمه وارد نمِی‌شود، بلکه فقط ماشِین‌ها خراب مِی‌شوند و از بِین مِی‌روند و احتِیاج به تعمِیر پِیدا مِی‌کنند. در اِین صورت فقط باِید آن کسِی که مقصّر است از عهدۀ خسارت بر بِیاِید.

امّا اگر خطائاً به دِیگرِی زد و شخص دِیگرِی در مقابل او نبود؛ مثلاً ماشِینِی کنار خِیابان اِیستاده بود و ِیک نفر از آنجا عبور کرد و اشتباهاً به آن ماشِین زد، در اِینجا هم باِید از عهدۀ خسارت بر بِیاِید.

معناِی تاوان و حکم فقهِی آن

اِینکه شنِیده‌اِید مِی‌گوِیند: «تاوان حرام است»، در اِینجا نِیست. تاوان به اِین معنا است که مالِی از غِیر با اجازه و اذن او در دست انسان است و انسان آن مال را بدون تقصِیر و گناه تلف مِی‌کند؛ مثل عارِیه و ودِیعه. مثلاً شما از منزل همساِیه کاسه ِیا فرشِی را به عنوان عارِیه مِی‌گِیرِید؛ در اِینجا دست شما نسبت به آن مال ِیَد امانِی است و ِید غاصبه نِیست، لذا شما باِید در حفظ اِین مال عارِیه بکوشِید تا هنگامِی که به دست صاحبش برگردانِید. اگر در حفظ آن مال کوشِیدِید ولِیکن بدون گناه و تقصِیر شما ضررِی بر اِین فرش وارد شد، مثلاً فرش را در کنار حِیاط گذاشته‌اِید و بدون اختِیار شما سنگِی از منزل همساِیه افتاد و اِین فرش را سوراخ کرد،