«آنگاه تسبيح [تربت‌] را ببوسد و آن را بر چشمان خود بگذارد و بگويد: خداوندا! به حقّ اين تربت و به حقّ صاحب آن و به حقّ جدّ او و پدر او و به حقّ مادرش و به حقّ برادرش و به حقّ فرزندان پاكنهاد او، از تو در خواست مى‌كنم كه اين تربت را شفا از هر بيمارى، امان از هر ترسى و نگهدار از هر بدى قرار دهى. سپس آن را در جيب خود قرار دهد. پس اگر اين كار را در بامداد انجام دهد، پيوسته در امان خداست تا شامگاه و اگر اين كار را در شامگاه انجام دهد، پيوسته در امان خدا خواهد بود تا بامداد.»[١] و[٢]

١. چگونه شكرگزار باشيم‌

قرآن كريم، يگانه نسخه الهى تربيت انسان و مجموعه‌اى از آموزه‌ها، سفارش‌ها و پند و اندرزهايى است كه عمل كردن و گوش فرا دادن به آنها، بى‌هيچ ترديد، انسان را شايسته ورود در بهشت نعمت‌هاى الهى مى‌سازد.

از سفارش‌هاى زيبا و دلنشين خداوند به انسان چنين است:

«و انسان را [نسبت‌] به پدر و مادرش به احسان سفارش كرديم. مادرش با تحمّل رنج به او باردار شد و با تحمّل رنج او را به دنيا آورد و بار برداشتن و از شير گرفتنِ او سى ماه است.»[٣]

خداى متعال در ادامه سفارش‌هاى خود به انسان، او را با شيوه شكرگزارى و دعا به درگاه خود آشنا مى‌كند و مى‌فرمايد:

«تا آنگاه كه [انسان‌] به رشد كامل خود و به چهل سال برسد، مى‌گويد: «پروردگارا، بر دلم بيفكن تا نعمتى را كه به من و به پدر و مادرم ارزانى داشته‌اى، سپاس گويم و كار شايسته‌اى انجام دهم كه آن را خوش دارى و فرزندانم را برايم شايسته گردان؛ در حقيقت، من به درگاه تو توبه آوردم و من از فرمان پذيرانم.»[٤]

جالب است كه خداوند كريم كسانى را كه اين‌گونه به درگاهش شكرگزارى و دعا مى‌كنند، مى‌ستايد و درباره آنها مى‌فرمايد:

«اينانند كسانى كه بهترين آنچه را انجام داده‌اند، از ايشان خواهيم پذيرفت و از بدى‌هايشان درخواهيم گذشت؛ در [زمره‌] بهشتيانند؛ [همان‌] وعده راستى كه بدانان وعده داده مى‌شده است.»[٥]

اميدوارم كه خداوند به همه ما توفيق گوش فرا دادن به سفارش‌هاى الهى و سپاس و شكرگزارى به درگاهش را ارزانى دارد تا در نهايت شايسته اين‌گونه ستايش شويم.

پى‌نوشت‌ها:

[١]. «وسائل‌الشيعه»، ج ٨، ص ٥٥٣، ح ١.

[٢]. «بحارالانوار»، ج ٧٨، ص ١٤١، ح ٣٤.

[٣]. «وسائل‌الشيعه»، ج ٢، ص ٦٣٤، ح ٢.

[٤]. همان، صص ٦٤٢ و ٦٤٣.

[٥]. حافظ

[٦]. «بحارالانوار»، ج ٧٥، ص ٤٤٧، ح ٧.

[٧]. همان، ح ٣.

[٨]. «نهج البلاغه»، نامه ٤٥، ص ٣٧١.

[٩]. «بحارالانوار»، ج ٧١، ص ٤٤، ح ٤٧.

[١٠]. «بحارالانوار»، ج ٨، ص ١٧١، ح ١١٤.

[١١]. «عيون اخبار الرضا- عليه‌السلام-»، ج ٢، ص ١٢، ح ٢٧.

[١٢]. «بحارالانوار»، ج ١٣، ص ٩٢.

[١٣]. «بحارالانوار»، ج ١٠١، ص ١٣٢، ح ١.

[١٤]. ترجمه «نهج البلاغه» شهيدى، ص ٣٨٣.

[١٥]. «الكافى»، ج ٢، ص ١١٦، ح ١.

[١٦]. همان، ص ١١٧، ح ٤.

(١٧). سوره سبا (٣٤)، آيه ١٣: «اى خاندان داوود! شكرگزار باشيد و از بندگان من اندكى سپاسگزارند.»

[١٨]. «الكافى»، ج ٢، ص ٩٧.

[١٩]. سوره نمل (٢٧)، آيه ٤٠.

[٢٠]. سوره ابراهيم (١٤)، آيه ٧.

(٢١). رك: شيخ عباس قمى، «مفاتيح الجنان»، تعقيب نماز صبح.

[٢٢]. سوره آل عمران (٢)، آيه ١٧٣.

[٢٣]. همان، آيه ١٧٤.

[٢٤]. سوره انبياء (٢١)، آيه ٨٧.

[٢٥]. همان، آيه ٨٨

[٢٦]. سوره غافر (٤٠)، آيه ٤٤.

[٢٧]. همان، آيه ٤٥.

[٢٨]. سوره كهف (١٨)، آيه ٣٩.

[٢٩]. همان، آيه ٣٩ و ٤٠.

[٣٠]. «بحارالأنوار»، ج ٩٠، صص ١٨٤ و ١٨٥.

[٣١]. محمّد بن حسن طوسى، «مصباح المتهجّد»، ص ١٤٨.

[٣٢]. فضل بن حسن طبرسى، «مكارم الاخلاق»، صص ٣٢٢ و ٣٢٣.

[٣٣]. على بن موسى بن طاووس، «فلاح السائل»، صص ٢٢٤ و ٢٢٥.

[٣٤]. ابراهيم بن على كفعمى، «المصباح»، ص ٨٦.

[٣٥]. «بحارالانوار»، ج ٨٣، باب التعقيب المختص بصلاة الفجر، صص ١٤٨ و ١٤٩ و باب الادعية و الاذكار عند المصباح و المساء، صص ٢٧٦ و ٢٧٧.

[٣٦]. «مفاتيح الجنان»، تعقيبات نماز صبح.

[٣٧]. همان.

(٣٨). «فلاح السائل»، ص ٢٢٤؛ «بحارالانوار»، ج ٨٣، ص ٢٧٦.

[٣٩]. «فلاح السائل»، صص ٢٢٤ و ٢٢٥؛ «بحارالانوار»، ج ٨٣، صص ٢٧٦ و ٢٧٧.

[٤٠]. چون اين دعا هم در بامداد و هم شامگاه خوانده مى‌شود، در هنگام صبح به جاى واژه «اميستُ: شام كردم» از واژه «اصبحتُ: صبح كردم» استفاده مى‌شود.

[٤١]. «فلاح السائل»، ص ٢٢٥؛ «بحارالانوار»، ج ٨٣، ص ٢٧٧.

[٤٢]. «مكارم الاخلاق»، صص ٣٢٢ و ٣٢٣؛ «المصباح»، ص ٨٦؛ «بحارالانوار»، ج ٨٣، ص ٢٧٦.

[٤٣]. سوره احقاف (٤٦)، آيه ١٥.

[٤٤]. همان.

[٤٥]. همان، آيه ١٦.