روايات متعددّى در باب مسئله امام وارد شده است. يك دسته از روايات در باب مسئله وجود امام در هر عصر است؛ به اين مضمون كه اگر حجّت الهى نباشد، زمين و آنچه بر روى زمين است، از بين مى‌روند. بيش از پنجاه روايت با اين مضمون در «بحار الانوار» موجود است:

«لولا الحجّه لَساخت الارضُ باهلها.»

در روايت ديگرى محمد بن فُضِيل مى‌گويد: به امام هشتم (صلوات‌الله‌عليه) عرض كردم:

«أَ تَبْقَى الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ‌؛

آيا مى‌شود زمين بدون امام باقى بماند؟»

فَقَالَ: لَا؛

حضرت فرمودند:

خير، نمى‌شود.

قُلْتُ فَإِنَّا نَرْوِى عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ (ع)؛

عرض كردم: از جدّ بزرگوار شما امام صادق (ع) نقل شده است كه فرموده‌اند:

«أَنَّهَا لَا تَبْقَى بِغَيْرِ إِمَامٍ‌؛

زمين بدون امام باقى نمى‌ماند.»

بعد به حضرت عرض مى‌كند:

إِلَّا أَنْ يسْخَطَ اللهُ عَلَى أَهْلِ الْأَرْضِ أَوْ عَلَى الْعِبَادِ؛

(براى ما روايت كرده‌اند كه:) اگر امام روى زمين نباشد، خداوند اهل زمين و بندگان را مورد سخط و خشم قرار مى‌دهد.

فَقَالَ لَا لَا تَبْقَى إِذاً لَسَاخَتْ‌؛[١]

حضرت فرمودند: اين روايت اشتباه است. اگر امام روى زمين نباشد، زمينى نمى‌ماند كه خداوند بخواهد اهلش را مورد خشم قرار دهد.»

در روايت ديگرى از باقر (ع) نقل شده است كه حضرت فرمودند:

«لَوْ أَنَّ الْإِمَامَ رُفِعَ مِنَ الْأَرْضِ سَاعَةً؛

بر فرض محال، اگر امام حتّى لحظه‌اى از زمين برداشته شود؛ صحبت لحظه است؛ نه يكى، دو روز، «لَمَاجَتْ بِأَهْلِهَا كَمَا يمُوجُ الْبَحْرُ بِأَهْلِهِ‌؛

همه اهل زمين در هم كوبيده مى‌شوند و از بين مى‌روند.»[٢]

٢. معرفت نسبت به امام‌

دسته ديگرى از روايات در باب معرفت نسبت به امام است كه اگر كسى نسبت به امام زمانش حتّى به اندازه يك شب معرفت نداشته باشد:

«مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّة؛[٣]

به مرگ جاهليت از دنيا رفته است.»

دسته ديگرى از روايات به اين مضمونند كه: اگر بنا شود همه از بين بروند و فقط يك نفر روى زمين باقى بماند، آن يك نفر بايد امام باشد.

دسته‌بندى نظرات سه علم در باب امام:

براى توضيح روايات ذكر شده، مى‌خواهم بحث عميقى را مطرح كنم:

سه دسته از علما ذيل اين مسئله، بحث‌هاى پيچيده‌اى دارند كه ساده شده آن را مى‌گويم: