مقصود از آموزش مجازى در بحث حاضر، منتقل كردن محتويات درسى به محصّل، از طريق فضاى مجازى و امكانات مرتبط با آن است. اين انتقال مى‌تواند به دو طريق صورت بپذيرد:

برخط (آنلاين): كه محصّل با اتّصال به فضاى اينترنت، محتويات درسى را به صورت برخط (آنلاين) دريافت مى‌كند.

برون‌خط (آفلاين): كه محصّل به وسيله ابزار ذخيره اطّلاعات، به محتويات درسى دسترسى پيدا مى‌كند.

همان‌طور كه روشن است، در هر دوى اين روش‌ها، فضاى آموزشى همان فضاى مجازى مى‌باشد كه اين فضا مى‌تواند داخل خانه باشد يا مدرسه. بخش بعدى بحث به همين موضوع اختصاص دارد.

فضاى آموزشى، در خانه يا مدرسه؟

شايد در نگاه اوّل، پاسخ به اين سؤال، زياد دشوار نباشد؛ ولى براى هر دو گزينه، دلايل محكمى براى ارجحيّت داشتن به ديگرى، در دست است؛ به خصوص منتقل كردن بخشى از فعّاليت‌هاى مدرسه به داخل خانه؛ به طور مثال، زمان‌گير بودن رفت و آمد به مدرسه، بالا بودن هزينه‌هاى مدرسه (كه گاهى از توان وزارت آموزش و پرورش خارج بوده و به گردن اوليا مى‌افتد)، قائل نشدن آزادى براى دانش‌آموزان در برنامه‌ريزى‌هاى مدرسه و ديدگاه كارگرمآبانه سيستم آموزشى به دانش‌آموزان، پايين بودن كارايى مدرسه در تعدادى از دروس (مانند رياضيات و زبان‌هاى خارجه)، محدود بودن سطح اطّلاعات معلّمان و دلايلى از اين دست، اين تصوّر را در ذهن‌ها مى‌كارد كه اصلًا فرستادن فرزندان به مدرسه اشتباه است و اينكه اگر مدرسه‌اى با روش آموزشى كاملًا مجازى و از راه دور، راه‌اندازى شود، اكثر اوليا فرزندان خود را به آن مدرسه مى‌فرستند؛ ولى اين‌طور نيست. دلايلى كه براى راه‌اندازى سيستم آموزشى مجازى، در دل مدرسه در دست است، شايد از نظر كمّيت، از دلايل پيشين كمتر باشند؛ ولى كيفيت آنها در تصميم‌گيرى نهايى تأثيرگذارى بيشترى دارد؛ آن هم به اين دليل كه آثار تربيتى مهم‌ترى دارند و اگر تربيت را جزو اصلى آموزش بدانيم، آنگاه صرف زمان و هزينه بيشتر براى افزايش كارايى سيستم تربيتى آموزش و پرورش، قطعاً امرى منطقى خواهد بود؛ از جمله اين دلايل، مى‌توان به پايين بودن سنّ دانش‌آموزان براى آزاد رها كردن آنها در تصميم‌گيرى‌هاى آموزشى و عدم توانايى آنها در برنامه‌ريزى آموزشى صحيح، پايين آمدن كارايى سيستم آموزشى، آن هم به دليل از بين رفتن ارتباط چهره‌به‌چهره، از بين رفتن جذّابيت علمى در بعضى دروس (مانند فيزيك)، بى‌نظم و بى‌مسئوليت بارآمدن دانش‌آموزان و از همه مهم‌تر، پروراندن يك جامعه فردگرا و منزوى با مشكلات روانى و اجتماعى متعدّد- آن هم به دليل عدم حضور كافى در جمع و جامعه- به خصوص مدرسه به دليل هم‌سن بودن دانش‌آموزان، بهترين محيط تربيتى براى آنها مى‌باشد.

نتيجه در واقع، همانى مى‌شود كه در اكثر مقايسه‌هاى مشابه به دست مى‌آيد، آن هم تركيب هر دو گزينه موجود و در اين مورد، با تمركز بيشتر بر روى پيشرفته و مجازى كردن فضاى آموزشى مدرسه است. در واقع، شايد مجازى كردن بخشى از تكاليف خانه، بهترين گزينه در اين زمينه باشد.

امكان‌سنجى پياده‌سازى فضاى آموزشى مجازى‌

در اين زمينه، تحقيقات زيادى چه در داخل كشور و چه در كشورهاى ديگر، انجام پذيرفته است. در اين مقاله، ما به دو دليل، به تحقيقات انجام شده در خصوص پياده‌سازى فضاى آموزشى مجازى در مدارس متوسطه استان «سمنان» مراجعه كرده‌ايم: اوّل اينكه، در دل اين مقاله، جناب آقاى افضل‌خانى و همكاران ايشان، گذرى اجمالى به تعداد قابل توجّهى از اين تحقيقات در داخل و خارج از كشور داشته‌اند و دوم اينكه، استان سمنان به عنوان مبناى تحقيقاتى، استان مناسبى مى‌باشد، آن هم به دليل سطح امكانات متوسط اين استان.