در ميان زيارت‌هاى مأثور از پيشوايان معصوم (ع)، دو زيارت، به عنوان «ناحيه مقدّسه» شهرت يافته‌اند، كه يكى از آنها از وجود مقدّس حضرت‌ بقيّةالله‌، ارواحنا له الفداء، صادر شده و در ضمن آن، مصائب جانگداز شهادت سالار شهيدان، به صورت دقيق گزارش شده است، كه در شماره ١٦٥ به مناسبت ماه محرّم از آن سخن گفتيم.[١]

ديگرى زيارت صادره از محضر مقدّس امام هادى (ع) است، كه در سال ٢٥٢ ه. ق. توسط محمّدبن غالب اصفهانى، به افتخار ابوميسور ابن عبدالمنعم‌بن نعمان معادى صادر گرديد.[٢]

در نوشتار پيشين، به صورت مبسوط شرح داديم كه گل‌واژه ناحيه مقدّسه، در طول قرون و اعصار براى حضرت‌ بقيّةالله‌ (عج) عَلَم به غلبه شده است؛ ولى بدون ترديد اين واژه به آن حضرت اختصاص ندارد؛ بلكه شيعيان از امام جواد (ع)، امام هادى (ع) و امام عسكرى (ع) نيز به ناحيه مقدّسه تعبير مى‌كردند. در مقاله پيشين با دلايل محكم آن را اثبات كرديم.

زيارت ناحيه مقدّسه‌اى كه در اين مقاله عنوان بحث ما مى‌باشد، با توجّه به تاريخ صدور آن (سال ٢٥٢ ه. ق.) بى‌گمان از ناحيه امام هادى (ع) صادر شده است؛ زيرا در آن تاريخ، هنوز امام زمان (ع) متولّد نشده بود.

از اين رهگذر، علّامه مجلسى پس از نقل اين زيارت مى‌نويسد:

بدان كه در تاريخ اين خبر اشتباهى رخ داده؛ زيرا در سال ٢٥٢ ه. ق. هنوز قائم (عج) متولّد نشده بود و اين زيارت ٤ سال پيش از ولادت آن حضرت صادر شده است. احتمال مى‌رود ٢٥٢ ه-. ق. تصحيفِ ٢٦٢ ه. ق. باشد و شايد اين حديث از محضر مقدّس ابومحمّد امام حسن عسكرى صادر شده باشد.[٣]

تسترى نيز به پيروى از علّامه مجلسى مى‌نويسد:

منظور از ناحيه، در اين حديث به ناگزير، امام حسن عسكرى (ع) است؛ زيرا حضرت حجّت (عج) در آن سال متولّد نشده بود.[٤]

مصحّح كتاب «مزار كبير» نيز به پيروى از آنها مى‌نويسد:

ظاهراً منظور از ناحيه مقدّسه، در اين زيارت، ابومحمّد، امام حسن عسكرى (ع) مى‌باشد؛ زيرا اين خبر در سال ٢٥٢ ه. ق. صادر شده است.

برخى گفته‌اند كه عنوان ناحيه مقدّسه به صورت مطلق، حضرت حجّت (ع) مى‌باشد. روى اين بيان، يا در تاريخ اين خبر اشتباهى رخ داده، زيرا اين تاريخ چهار سال مقدّم بر ولادت قائم (ع) مى‌باشد يا در اصل ٢٦٢ ه. ق. بوده است.[٥]

احتمال تصحيف خلاف ظاهر است و نسبت اين زيارت به امام حسن عسكرى (ع) صحيح نيست؛ زيرا در سال ٢٥٢ ه. ق. امام هادى (ع) در قيد حيات بودند و هر امامى در عهد امام پيشين، جز در موارد نادر، صامت بودند. از اين رهگذر، ترديدى نمى‌ماند در اينكه اين زيارت از امام هادى (ع) صادر شده است.