گزیده ای از تربیت و اخلاق در نَهج البَلاغه و غُرَرُالحِکَم - پوریزدی، رحمت - الصفحة ٤٢ - رفتارشناسی

ُكْنٍ وَثِيقٍ يَا كُمَيْلُ الْعِلْمُ خَيْرٌ مِنَ الْمَالِ الْعِلْمُ يَحْرُسُكَ وَ أَنْتَ تَحْرُسُ الْمَالَ وَ الْمَالُ تَنْقُصُهُ النَّفَقَةُ وَ الْعِلْمُ يَزْكُوا[١] عَلَى الْإِنْفَاقِ وَ صَنِيعُ الْمَالِ يَزُولُ بِزَوَالِهِ یا كُمَيْلُ [كُمَيْلَ بْنَ زِيَادٍ] هَلَكَ خُزَّانُ الْأَمْوَالِ وَ هُمْ أَحْيَاءٌ وَ الْعُلَمَاءُ بَاقُونَ مَا بَقِيَ الدَّهْرُ أَعْيَانُهُمْ مَفْقُودَةٌ وَ أَمْثَالُهُمْ فِي الْقُلُوبِ مَوْجُودَةٌ؛

(كميل بن زياد مى‌گويد: امام دست مرا گرفت و به‌سوی قبرستان كوفه برد، آنگاه آه پُر دردى كشيد و فرمود)

اى كميل بن زياد! اين قلب‌ها بسان ظرف‌هایی هستند، كه بهترين آن‌ها، فراگيرترين آن‌هاست، پس آنچه را مى‌گويم نگاه‌دار:

مردم سه دسته‌اند، دانشمند الهى و آموزنده‌اى بر راه رستگارى و پشّه‌هاى دست‌خوش باد و طوفان و هميشه سرگردان، كه به دنبال هر سروصدایی مى‌روند و با وزش هر بادى حركت مى‌كنند، نه از روشنايى دانش نور گرفتند و نه به پناهگاه استوارى پناه گرفتند.

اى كميل: دانش بهتر از مال است، زيرا علم، نگهبان تو است و مال را تو بايد نگهبان باشى؛ مال با بخشش كاستى پذيرد امّا علم با بخشش فزونى گيرد و مقام و شخصيّتى كه با مال به‌دست‌آمده با نابودى مال، نابود مى‌گردد.

اى كميل! ثروت اندوزان بی‌تقوا مرده گرچه به‌ظاهر زنده‌اند، امّا دانشمندان تا دنيا برقرار است زنده‌اند، بدن‌هايشان گرچه در زمين پنهان امّا ياد آنان در دل‌ها هميشه زنده است.[٢]

[١] . رشد و نمو.

[٢] . ح ١٤٧.