گزیده ای از تربیت و اخلاق در نَهج البَلاغه و غُرَرُالحِکَم - پوریزدی، رحمت - الصفحة ٣٥ - اقسام مردم

دانشمندان در کنار تحقیقات علمی خود از شعرهای پندآموز و داستان‌های شیرین کوتاه غفلت نمی‌کردند و حتی خودشان نیز ذوق ادبی داشتند.

دانش زبانی و دانش عملی

قَالَ ٧ : أَوْضَعُ الْعِلْمِ‌ مَا وُقِفَ عَلَى اللِّسَانِ‌ وَ أَرْفَعُهُ مَا ظَهَرَ فِي الْجَوَارِحِ وَ الْأَرْكَانِ‌؛

بى‌ارزش‌ترين دانش، دانشى است كه بر سر زبان است و برترین علم، علمى است كه در اعضا و جوارح آشكار است.[١]

دانشی که تنها لقلقه زبان باشد و در عمل و رفتار به ثمر ننشیند. به‌جز خُسران و زیان چیزی را با خود ندارد؛ و در مقابل دانشی که با عمل همراه شود. مایه‌ی خوشبختی و کامروایی انسان می‌شود.

نگو ولی عمل کن

قَالَ ٧ : ‌ اعْقِلُوا الْخَبَرَ إِذَا سَمِعْتُمُوهُ عَقْلَ رِعَايَةٍ[٢] لَا عَقْلَ رِوَايَةٍ فَإِنَّ رُوَاةَ الْعِلْمِ كَثِيرٌ وَ رُعَاتَهُ قَلِيلٌ‌؛

چون روايتی را شنيديد، آن را بفهميد و عمل كنيد، نه بشنويد و نقل كنيد، زيرا راويان علم فراوان و عمل‌کنندگان آن اندک‌اند.[٣]

[١] . ح ٩٢.

[٢] . به معنای مراقبت و رصد کردن ستارگان است و سپس به معنای مراقبت از چیزی گفته می‌شود.

[٣] . ح ٩٨.