گزیده ای از تربیت و اخلاق در نَهج البَلاغه و غُرَرُالحِکَم - پوریزدی، رحمت - الصفحة ٧٨ - شوخی بیجا

شوخی بی‌جا

قَالَ ٧ : مَا مَزَحَ‌ امْرُؤٌ مَزْحَةً[١] إِلَّا مَجَّ[٢] مِنْ عَقْلِهِ مَجَّةً[٣] ؛

هيچ كس شوخى بيجا نكند جز آنکه مقدارى از عقل خويش را از دست بدهد.[٤]

شوخی به‌جا و مناسب مورد تائید اسلام است. ولی شوخی که بی‌مورد و نادرست باشد سبب بسیاری از کدورت‌ها و دشمنی‌ها می‌شود؛ و از هیبت و عزت انسان می‌کاهد.

دوستی دوطرفه

قَالَ ٧ : زُهْدُكَ فِي رَاغِبٍ فِيكَ نُقْصَانُ حَظٍّ وَ رَغْبَتُكَ فِي زَاهِدٍ فِيكَ ذُلُّ نَفْسٍ‌؛ ‌

دورى تو از آن‌کس كه خواهان تو است نشانه كمبود بهره تو در دوستى است و گرايش تو به آن‌کس كه تو را نخواهد، سبب خوارى تو است.[٥]

اگر کسی خواهان ما است و دوست دارد با ما دوست شود ولی ما از آن شخص دوری می‌کنیم و طرح دوستی او را قبول نمی‌کنیم این نشانه در ضعف و ناتوانی ما دارد. و نیز اگر برعکس شود و ما علاقه داریم باکسی دوست شویم ولی او نمی‌خواهد و اصرار کنیم این سبب خواری و ذلت است. چراکه خواهان ما نیست.

[١] . یک باز مزاح کردن.

[٢] . به معنای بیرون ریختن مایعی از دهان است. سپس به هرگونه ریزشی اطلاق می‌شود.

[٣] . بک بار فروریختن.

[٤] . ح ٤٥٠.

[٥] . ح ٤٥١.