گزیده ای از تربیت و اخلاق در نَهج البَلاغه و غُرَرُالحِکَم - پوریزدی، رحمت - الصفحة ٣٧ - رفتارشناسی

برآوردن نيازهاى مردم پايدار نيست مگر به سه چيز، كوچك شمردن آن تا خود بزرگ نمايد، پنهان داشتن آن تا خود آشكار شود و شتاب در برآوردن آن تا گوارا باشد.[١]

کوچک، پنهان، شتاب، سه معیار کار نیک و خیر است. با این کار بزرگی و جوانمردی خویش را حفظ کرده و نیز آبروی شخص تقاضا کنند حفظ می‌شود و کار نیک از خطرات ریا دور می‌ماند و نیز شیرینی آن در سرعت انجام آن است. هرچند حکمت و لطف خداوند کریم آن کار نیک را یک روزی یک جایی بزرگ و آشکار و شیرین می‌کند.

دانشمند و جهل کُشنده

قَالَ ٧ : رُبَّ عَالِمٍ قَدْ قَتَلَهُ جَهْلُهُ وَ عِلْمُهُ مَعَهُ [لَمْ يَنْفَعْهُ‌] لَا يَنْفَعُهُ‌؛

چه‌بسا دانشمندى كه جهلش او را از پاى درآورد و دانش او همراهش باشد امّا سودى به حال او نداشته باشد.[٢]

علم اگر با عمل همراه نشود همچون جهل است؛ مانند کسی که دانش پزشکی و علوم تغذیه را آموخته است ولی به آن عمل‌نکرده درنتیجه دچار بیماری و آسیب می‌شود و یا منظور از جهل، صفات جاهلانه‌ای مانند غرور، عُجب، خودپسندی، ریاکاری، باشد؛ مانند اینکه اهل دانش و خِرد است ولی خودپسندی و تکبر او مانع از بهره‌مندی صحیح از علمش می‌شود.

[١] . ح ١٠١.

[٢] . ح ١٠٧.