گزیده ای از تربیت و اخلاق در نَهج البَلاغه و غُرَرُالحِکَم - پوریزدی، رحمت - الصفحة ٣٠ - دانشمند کامل کیست؟

روانشناسى جاهل‌

قَالَ ٧ : ‌ لَا [يُرَى الْجَاهِلُ‌] تَرَى الْجَاهِلَ إِلَّا مُفْرِطاً أَوْ مُفَرِّطاً؛

نادان را يا تندرو يا كُند رو مى‌بينى.[١]

فرد دانا تمامی کارهایش بر محور میانه‌روی و اعتدال است ولکن نادان، گاهی زیاده‌روی و گاهی هم سستی و تنبلی می‌کند.

روش تعلیم و تربیت

‌ قَالَ ٧ : مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنَّاسِ إِمَاماً- [فَعَلَيْهِ أَنْ يَبْدَأَ] فَلْيَبْدَأْ بِتَعْلِيمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْلِيمِ غَيْرِهِ وَ لْيَكُنْ تَأْدِيبُهُ بِسِيرَتِهِ قَبْلَ تَأْدِيبِهِ بِلِسَانِهِ وَ مُعَلِّمُ نَفْسِهِ وَ مُؤَدِّبُهَا أَحَقُّ بِالْإِجْلَالِ مِنْ مُعَلِّمِ النَّاسِ وَ مُؤَدِّبِهِمْ‌؛

كسى كه خود را رهبر مردم قرارداد، بايد پيش از آنکه به تعليم ديگران پردازد، خود را بسازد و پيش از آنکه به گفتار تربيت كند، با كردار تعليم دهد، زيرا آن‌کس كه خود را تعليم دهد و ادب كند سزاوارتر به تعظيم است از آنکه ديگرى را تعليم دهد و ادب بياموزد.[٢]

تربیت خویش بر تربیت و راهنمایی دیگران مقدم است و عمل و رفتار بر زبان و گفتار مقدم است. در تربیت و تعلیم الگو و نمونه بودن خود به‌تنهایی درسی بزرگ برای شاگرد و دانشجو است.

[١] . ح ٧٠.، ص

[٢] . ح ٧٣.