گزیده ای از تربیت و اخلاق در نَهج البَلاغه و غُرَرُالحِکَم - پوریزدی، رحمت - الصفحة ٥٤ - ارزشهاى اخلاقى

ارزش‌هاى اخلاقى‌

قَالَ ٧ : الْجُودُ حَارِسُ الْأَعْرَاضِ وَ الْحِلْمُ فِدَامُ‌[١] السَّفِيهِ وَ الْعَفْوُ زَكَاةُ الظَّفَرِ وَ السُّلُوُّ[٢] عِوَضُكَ مِمَّنْ غَدَرَ وَ الِاسْتِشَارَةُ عَيْنُ الْهِدَايَةِ وَ قَدْ خَاطَرَ مَنِ اسْتَغْنَى بِرَأْيِهِ وَ الصَّبْرُ يُنَاضِلُ الْحِدْثَانَ‌[٣] وَ الْجَزَعُ‌ مِنْ أَعْوَانِ الزَّمَانِ وَ أَشْرَفُ الْغِنَى تَرْكُ الْمُنَى‌ وَ كَمْ مِنْ عَقْلٍ أَسِيرٍ تَحْتَ [عِنْدَ] هَوَى أَمِيرٍ وَ مِنَ التَّوْفِيقِ[٤] حِفْظُ التَّجْرِبَةِ وَ الْمَوَدَّةُ قَرَابَةٌ مُسْتَفَادَةٌ وَ لَا تَأْمَنَنَّ مَلُولًا؛

بخشندگى، نگاه‌دارنده آبروست و شكيبايى، دهان‌بند بى‌خردان و عفو، زكات پيروزى و دورى كردن، كيفر خیانت‌کار و مشورت، چشم هدايت است.

و آن‌کس كه با رأی خود احساس بى‌نيازى كند به كام خطرها افتد، شكيبايى با مصيبت‌هاى شب و روز پيكار كند و بى‌تابى، زمان را در نابودى انسان يارى دهد وبرترین بى‌نيازى ترك آرزوهاست و چه‌بسا عقل كه اسير فرمانروايى هوس است، حفظ و به‌کارگیری تجربه رمز پيروزى است و دوستى نوعى خويشاوندى اکتسابی است و به آن‌کس كه به ستوه آمده و توان تحمّل ندارد اعتماد نكن.[٥]

به‌راستی اگر انسان از میان تمام کلمات امام ٧ همین مجموعه فشرده‌ی حکیمانه پرمعنا را برنامه زندگی خود قرار دهد، هم در برنامه‌های مادی زندگی پیروز می‌شود و هم در جنبه‌های معنوی آن، هم می‌تواند فرد را اصلاح کند و هم

[١] . دهان‌بند، گاهی به معنی پارچه‌ای که مایعی را با آن صاف می‌کنند.

[٢] . به معنای فراموش کردن و غافل شدن و تسلی خاطر پیدا کردن.

[٣] . حوادث ناراحت‌کننده و ناگوار.

[٤] . موفقیت در کارها و آماده شدن وسائل اعم از معنوی و مادی است.

[٥] . ح ٢١١.