گزیده ای از تربیت و اخلاق در نَهج البَلاغه و غُرَرُالحِکَم - پوریزدی، رحمت - الصفحة ٦٦ - روانشناسى مؤمن

بى‌نيازى از عذرخواهی، گرامى‌تر از عذر راستین است.[١]

عذر صادق: گاه انسان در تنگنا قرار می‌گیرد و مرتکب خطایی می‌شود که براثر بی‌دقتی، غفلت ...است که این عذر خواسته و عاقلانه است.

عذر کاذب: انسان بدون دلیل کار خلافی را مرتکب می شود مانند ظلم می‌کند غیبت می‌کند ...که چنین عذری عزت و آبرویی ندارد.[٢]

روانشناسى مؤمن

قَالَ ٧ : فِي صِفَةِ الْمُؤْمِنِ الْمُؤْمِنُ بِشْرُهُ‌ فِي وَجْهِهِ وَ حُزْنُهُ فِي قَلْبِهِ أَوْسَعُ شَيْ‌ءٍ صَدْراً وَ أَذَلُّ شَيْ‌ءٍ نَفْساً يَكْرَهُ الرِّفْعَةَ وَ يَشْنَأُ السُّمْعَةَ طَوِيلٌ غَمُّهُ بَعِيدٌ هَمُّهُ كَثِيرٌ صَمْتُهُ مَشْغُولٌ وَقْتُهُ شَكُورٌ صَبُورٌ مَغْمُورٌ[٣] بِفِكْرَتِهِ ضَنِينٌ‌[٤] بِخَلَّتِهِ‌[٥] سَهْلُ الْخَلِيقَةِ[٦] لَيِّنُ الْعَرِيكَةِ نَفْسُهُ أَصْلَبُ مِنَ الصَّلْدِ وَ هُوَ أَذَلُّ مِنَ الْعَبْدِ؛

(در توصيف مؤمن فرمود) شادى مؤمن در چهره او و اندوه وى در دلش پنهان است، سينه‌اش از هر چيزى فراخ‌تر و نفس او از هر چيزى خوارتر است. برتری‌جویی را زشت و رياكارى را دشمن مى‌شمارد، اندوه او طولانى و همّت او بلند است، سكوتش فراوان و وقت او باکار گرفته است، شكرگزار و شكيبا و

[١] . ح ٣٢٩.

[٢] . پیام امام امیرالمؤمنین ٧ ، ج ١٤، ص ٦٥٢، با تصرف.

[٣] . به کسی که غرق در چیزی باشند.

[٤] . بخیل.

[٥] . نیاز و حاجت؛ یعنی در اظهار حاجت به دیگران بخیل است و به‌راحتی از دیگران درخواست نمی‌کند.

[٦] . خُلق و طبیعت. در زندگی سخت‌گیر نیست.