ارواح و عالم اجسام، و جماعتى از علماى حكمت «عالم مثل»[١] مى‌خوانند و آن را پيش محقّقان تفصيلى است؛ و بعضى را از آن كه قواى دماغى را در ادراك آن شرط است «خيال متّصل» خوانده‌اند و مقامات و عجايب آن در اين عالم است؛ و بعضى را كه قواى دماغى در ادراك آن شرط نيست «خيال منفصل» خوانند. و تجسّد ارواح و تروّح اجسام و تشخّص اخلاق و اعمال و ظهور معانى به صورت مناسب و مشاهده ذوات مجرّدات در صور و اشباح جسمانى همه در اين عالم است؛ و مصطفى صلّى اللّه عليه و اله جبرئيل را به صورت دحيه كلبى‌[٢] در اين عالم ديد؛ و ارواح گذشتگان را از انبيا و اوليا- صلوات الله عليهم- كه مشايخ و سادات طريقت در صور و اشباح مشاهده مى‌كنند، در اين عالم است؛ و خضر را ٧ در اين عالم مى‌بينند و هاهنا أسرار عجيبة.

و بحر افعال را نهايت پديد نيست و عجايب آن در حصر نيايد وَ إِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ‌[٣]. امّا كلّياتش در اين اقسام كه ذكر رفت منحصر است. و الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدانا لِهذا وَ ما كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّهُ‌[٤] و صلّى الله على سيّدنا محمد و آله الطاهرين.

[١] - ل: عالم مثال.

[٢] - دحيه كلبى( متوفى در حدود ٤٥ ه ق،) از مشاهير صحابه پيغمبر اسلام. به حسن صورت معروف بود، پيغمبر او را به سال ٦ يا ٧ ه ق به رسالت نزد قيصر( هرقل) فرستاد( دائرة المعارف فارسى).

[٣] - سوره حجر( ١٥)، آيه ٢١.

[٤] - سوره اعراف( ٧)، آيه ٤٣.