«عالم غيب» و «عالم ملكوت» و «عالم ارواح» و «عالم علوى» خوانند و اين همه عبارت همچنين الفاظ مترادف است بر آن يك معنى. «فلا اقسم بما تبصرون» اشارت به عالم اجسام است «و ما لا تبصرون» كنايت از عالم ارواح است.

و در «كتاب» ذكر عالم اجسام به تفصيل كرده است. امّا ذكر عالم ارواح بر سبيل اجمال كرده است. چه، احوال ملكوت- به حقيقت- كسى فهم كند كه به ملكوت رسيده باشد و تا آدمى را دو ولادت‌[١] نقد نگردد، به ملكوت نرسد؛ چنانكه عيسى ٧ مى‌گويد كه «لن يلج ملكوت السماوات من لم يولد[٢] مرّتين»[٣] و عالميان- إلى ما شاء الله- جنين صفت‌اند در شكم مادر عالم سفلى: وَ إِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ فَلا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ‌[٤]. چون كليد إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ‌[٥] از حضرت‌ وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلَّا هُوَ[٦] بفرستند، قفل بشريت‌ أَمْ عَلى‌ قُلُوبٍ أَقْفالُها[٧] بردارند، آدمى را به لا مكان‌[٨] ملكوت راه دهند

[١] - پ: ولايت.

[٢] - پ:+ الا.

[٣] - فروزانفر: مآخذ احاديث و تمثيلات مثنوى، به نقل از لطائف معنوى، ص ١٥١، شرح بحر العلوم، طبع هندوستان، دفتر سوم، ص ٢٣٤.

عين القضات در تمهيدات، ص ٣١٩ اين عبارت را چنين نقل و ترجمه و شرح كرده است:« لا يدخل ملكوت السماوات ...» گفت: سالك بايد دو بار بزايد:

يكبار از مادر بزايد كه خود را و اين جهان فانى را بيند و يكبار از خود بزايد تا آن جهان باقى و خدا را بيند.

[٤] - سوره نجم( ٥٣)، آيه ٣٢.

[٥] - سوره نصر( ١١٠)، آيه ١.

[٦] - سوره انعام( ٦)، آيه ٥٩.

[٧] - سوره محمد( ٤٧)، آيه ٢٤.

[٨] - ل: بر لا مكان.