پرچمدار معارف علوي در عصر قاجار؛ زندگي آقا محمد علي کرمانشاهي - مُهری، محمد جواد - الصفحة ٢٥
تا قرن سوم و چهارم، ايالت جبال و ماهين( ماه الکوفه وماه البصره) همچنان معروف بودند و در منابع از آنها ياد ميشود وکرمانشاه همچنان يکي از شهرهاي مهم آن به شمار ميرفته که داراي اهميت خاصي بوده است.اعراب به شهرهاي کوفه و بصره و توابع و شهرهاي متعلق به آنها « عراقين » نيز ميگفتند.
اين اسم در دورهي سلجوقيان به اشتباه به دو صورت عراق (عراق عرب ـ عراق عجم ) درآمده بود.
کرمانشاه نيز در اين تقسيم بندي جزء عراق عجم محسوب ميشد،[١]و در واقع، مقصود از عراق عجم همان ايالت جبال بود و عراق عرب نيز به قسمت سفلاي بينالنهرين گفته ميشد.
اين اسم تا قرن هفتم همچنان به اين منطقه اطلاق ميشد و حمدالله مستوفي،کرمانشاه را جزيي از ايالت عراق عجم ميداند،[٢] که جزيي از اقليم چهارم محسوب ميشده است.
مؤلف اشکال العالم نيز کرمانشاه را جزيي از ايالت کوهستاني ـ جبال ـ ياد کرده و همدان، اصفهان،کرج ابودلف، نهاوند، رود آور، حلوان، سيمره، شيروان و قرماسين را جزء اين ايالت دانسته است.[٣]
مؤلف گمنام کتاب حدود العالم، نيز در نيمهي دوم قرن چهارم، کرمانشاهان را جزو شهرهاي ناحيهي جبال شمارد.[٤]
[١]. گای لسترنج، جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی: ٦ و٢٠٠.
[٢]. گای لسترنج، چهار شهر بزرگ ایا لت عجم را کرمانشاه، همدان، ری واصفهان ذکرکرده است( همان مدرک: ٢٠) .
[٣]. جیهاتی، ابوالقاسم احمد، اشکال العالم: ١٤١.
[٤]. ستوده، منوچهر، حدود العالم من المشرق الی المغرب: ١٤١.