اصل ایل قاجار به ترک بن یافت بن نوح علیهِ السّلام می‌رسد و قاجاریه از نژاد ترک بوده‌اند؛ گفته‌اند که: چون از اولاد قاجار بن سرقان نوپان بن جلایر بن نیرون بوده‌اند، به نام جَدّ اعلا شهرت یافته‌اند.

قاجاریه به سه دسته تقسیم شدند: سلدوس، تنگقوت و جلایر.

طایفه سلدوس اصلاً به ایران نیامدند وطایفه تنگقوت که سی تا چهل خانواده بودند به طوایف مغول پیوستند و جلایر در اکثر بلاد توران و ایران مکنت، جلال و شوکت یافتند و باعث عظمت خاندان قاجار شدند.

گروهی نیز گفته‌اند: ایل جلیل قاجار در ایام توقف در قلعه مبارک آباد (در گرگان)، بسیار زیاد بودند و چون قلعه مذکورگنجایش همه آنها را نداشت عده‌ای از آنها بر فراز قلعه مذکور منزل گرفتند که به « یوخاری باش » و چون علاقه زیادی به شتر داشتند، به « دولو » معروف شدند. عده‌ای نیز در پایین قلعه سکونت نمودند که به « اشاقه‌باش » و چون علاقه زیادی به گوسفند داشتند، به « قرینلو » مشهور شدند.[٢]

[١] . نک: خالقی‌نژاد، امیرحسین، نقش سیاسی علمای شیعه درعصر قاجار: ٣٣

[٢]٢. هدایت، رضا قلی‌خان، تاریخ روضه الصفای ناصری: ٧٠٧٥/ ١٣.