شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٢٨٤ - ٥- آيا اجمال مخصص در عام سرايت مىكند

معارضه نمى‌كند بلكه ظهور عام در عموم منعقد شد،اين مخصص با حجيت عام در عموم،معارضه مى‌كند و اجازه نمى‌دهد كه عام در اين متباينين حجت باشد(آخوند از اين قسم،تعبير مى‌كند به اجمال حكمى).

دو.شبهه مصداقى

شبهۀ مصداقى آن بود كه معنا و مفهوم دليل خاص،كاملا مبين و واضح است و اجمال و ابهام فقط در مصاديق خارجى است.يعنى يقين داريم كه اين فرد،داخل در عنوان عام است ولى شك داريم كه آيا داخل در عنوان مخصص شد تا حكما از عام بيرون شود،يا خير،باقى است در حكم عام؟

در اينجا آيا اجمال دليل خاص،سرايت مى‌كند به عام،و موجب اجمال عام مى‌شود،يا خير؟به عبارت ديگر آيا عام در شبهۀ مصداقى مخصص،حجت است و مى‌شود به او تمسك كرد يا خير؟

مقدمه:شبهۀ مصداقى،دوگونه است:

الف.شبهۀ مصداقى خود عام،و آن موردى است كه اساسا شك داريم كه آيا اين فرد معين داخل در عنوان عام هست يا نه؟

مثلا مولى گفته:اكرم العلماء،و ما شك داريم كه آيا زيد،عالم هست يا نيست؟

ب.شبهۀ مصداقى دليل خاص،و آن در موردى است كه مى‌دانيم اين فرد مشكوك داخل در عنوان عام هست قطعا،ولى شك مى‌كنيم كه آيا داخل در عنوان مخصص شد تا خارج شود از حكم عام،يا نشد تا باقى باشد بر حكم عام.مثلا مى‌دانيم كه زيد، عالم است ولى نمى‌دانيم كه فاسق هست تا وجوب اكرام نداشته باشد،يا نيست تا وجوب اكرام داشته باشد.

از اين دو صورت،در صورت اول،اتفاقى بين العلماست كه تمسك به اصالة العموم نمى‌توان كرد،چون اصل عنوان عالم،محرز نيست در اين فرد مشكوك(نظير اين سخن،در بحث صحيح و اعم در رابطه با تمسك به اصالة الاطلاق گذشت، فراجع).انما الكلام در قسم دوم است كه،آيا تمسك به عام در شبهۀ مصداقى دليل خاص،جايز است أم لا؟