شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٢٤٠ - پنجم مفهوم عدد

تركى مى‌دانم.

پنجم.مفهوم عدد

قسم پنجم از اقسام مفهوم مخالفت،مفهوم عدد است.

عنوان بحث:هرگاه در كلام مولى حكمى ذكر شود و سپس عدد معينى ذكر شود و موضوع را مقيد كند و محدود نمايد،آيا اين كلام دلالت مى‌كند بر انتفاى نوع حكم از غير اين عدد معين يا خير؟

مثلا در روايات آمده كه«در هر ماه،سه روز روزه گرفتن،مستحب است».آيا اين كلام مفهوم دارد كه«ما زاد بر سه روز،مستحب نباشد»يا مفهوم ندارد و نسبت به ما زاد،ساكت است؟

اگر ثابت شود كه عدد مفهوم دارد،آن‌گاه مفهوم اين دسته از روايات،با منطوق روايات ديگرى كه مى‌گويند«روزه گرفتن در ساير ايام هم،غير از سه روز،مستحب است»،تعارض مى‌كنند و بايد قواعد باب تعادل و تراجيح را پيش آورد.و اگر مفهوم نداشته باشد،معارضه‌اى در كار نيست.حال،آيا عدد مفهوم دارد يا ندارد؟مى‌فرمايد:

مسئله صورى دارد:

گاهى به دليل خاصى براى ما ثابت شده كه اين عدد،براى بيان حد و مرز موضوع است و آمده لتحديد الموضوع هم از جانب زياده و هم از جانب قلت.مثلا گفته:

تصدق بخمسة دراهم لا اقل و لا اكثر.اين قسم مفهوم دارد و مفهومش اين است كه كمتر از پنج درهم،فايده ندارد و بيشتر از آن‌هم واجب نيست.

و گاهى به دليل خاص ثابت شده كه عدد،براى بيان تحديد موضوع است تنها از ناحيۀ كثرت و زياده نه از ناحيۀ قلت.مثل دليلى كه گفته«سى روز از ماه رمضان بايد روزه بگيرى»؛كه دليل خارجى داريم كه حد اكثر وجوب صوم،سى روز است و آن دليل«صم للرؤية و افطر للرؤية»است.اينجا هم مفهوم دارد كه بيش از سى روز واجب نيست.

و گاهى به دليل خاص ثابت شده كه عدد،براى تحديد موضوع است تنها از ناحيۀ قلت؛و نسبت به كثرت،لا بشرط است.مثلا فرموده:تصدق بخمسة دراهم لا اقل.