درآمدى بر نظريه نهادى - ايروانى، محمد جواد - الصفحة ٨٨ - فصل سوم فرآيند تحول نظريه نهادى
با توجه به چهار ويژگى مذكور، «تئورى نهادى» و ابعاد و ويژگيهاى آن تا حدودى روشن شد. علاوه بر اين لازم است بستر تاريخى تئورى نهادى را نيز بررسى كنيم و به معرفى عمدهترين صاحبنظران آن بپردازيم.
بر مبناى رويكرد تاريخى نسبت به ديدگاههاى نهادگرايى، سه دوره قابل تشخيص است. دوره اول كه از اواخر قرن نوزدهم آغاز و تا اواسط قرن بيستم ادامه دارد، مشتمل بر ديدگاههاى صاحبنظران علوم سياسى و اجتماعى است كه با عنوان نهادگرايان اوليه قابل بررسى است. دوره دوم از دهه ١٩٥٠ آغاز و تا دهه ٧٠ به طول مىانجامد و مركز ثقل آن ديدگاه نهادى «سلزنيك» مىباشد. و دوره سوم كه از دهه ٧٠ آغاز و تاكنون ادامه دارد و مشتمل بر ديدگاههاى نهادگرايان جديد-
neo( institutional theory )
است. اهم تئوريهاى نهادى در هر دوره و صاحبنظران برجسته آنها به شرح زيل مىباشد:
١- نهادگرايان اوليه(early -institutional -theory)
برخى از صاحبنظران آمريكايى و اروپايى در حوزههاى علوم سياسى و اجتماعى ديدگاههايى در خصوص نهاد، ويژگيهاى آن و فرآيند نهادى شدن ارائه كردند كه زمينه ساز تئورى نهادگرايى جديد گرديد. از اينرو از اين دسته به عنوان نهادگرايان اوليه ياد مىشود.
از صاحبنظران بنام اين دوره در حوزه علوم سياسى مىتوان از «وبلن»(Weblen -٩١٩١) ، «برگس»(Burgess -٢٠٩١) ، «ويلسن»(Wilson -٩٨٨١) ، «ويلاگباى»(W .W .Willoughby -٦٩٨١ ,٤٠٩١) نام برد. «بيل و هاردگريو» (Bill and (Hardgrave -١٨٩١) ويژگيهاى تئورى نهادى در اين دوره را در حيطه علوم سياسى چنين تشريح كردند.
اولا، تئوريهاى نهادى در اين دوره معرف ساختهاى رسمى و نظامهاى قانونى بود كه بر نهادهاى سازمان يافته و معلوم دولت تأكيد داشت و مطالعات آن تقريبا منحصر به قوانين، هيأت دولت، پارلمان، دادگاهها و بوركراسيها بود.