درآمدى بر نظريه نهادى - ايروانى، محمد جواد - الصفحة ١١٨ - طبقه بندى ويژگيهاى نهادها (براساس ديدگاه صاحب نظران)
بر وجوهى از نهاد بوده است، اما از جمعبندى اين نظرات مىتوان به ابعاد و ويژگيهاى عمويم نهاد دست يافت. در واقع آنچه كه مىتواند زمينهساز نظريه نهادى «نهادگرائى» باشد همين وجوه مشترك و عامى است كه از مجموع تعاريف قابل استنباط است، از جمله نهادها داراى ابعاد تنظيمى، هنجارى و ادراكى هستند، اگر چه هيچيك از نهادها را نمىتوان منحصرا با يكى از اين ابعاد تبيين نمود. با اين حال به تناسب انواع نهادها، شاهد قوت و ضعف ابعاد مذكور هستيم.
نهاد به عنوان يك نظام تنظيمى: تحليلگرانى كه نهاد را به مثابه يك نظام تنظيمى در نظر مىگيرند عمدتا در رويكرد هستىشناسى خود، رئاليست اجتماعى هستند.
چنانچه براى رئاليستها يا واقعگرايان، دنياى اجتماعى مستقل از ارزشگذاريهاى فردى وجود دارد.[١]
از نظر آنها واقعيت اجتماعى توسط افراد بوجود نمىآيد، بلكه بطور مستقل و منفك از افراد موجود مىباشد، واقعيت ساخته و پرداخته ذهن آدمى نيست. در اين معنا نهاد متشكل از عناصرى است كه كنشگران را ملزم به رعايت قواعد و اصولى مىنمايد تا منافع خود را حفظ نمايد. و كنشگران نيز صرفا براى فرار از مجازات، قوانين و احكام را رعايت مىكنند.
نهاد به عنوان يك نظام هنجارى: تاكيد بر ابعاد هنجارى نهادها به عنوان مبنايى براى بيان مفاهيم و نظم اجتماعى، بنوعى اولويت دادن به الزامات و ارزشهاى فردى پذيرفته شده و عقايد اخلاقى است. در اين معنا، رفتار افراد براساس گرايشات و مصالح فردى نيست بلكه رفتار فرد متاثر از موقعيت و نقش اجتماعى و ناشى از نظام ارزشى موجود مىباشد.
در اين معنا مكانيزمهاى نهادى اجبارى نيستند بلكه داراى روندهاى هنجارى مىباشند. اين دسته از صاحبنظران كه بر ابعاد هنجارى نهادها اصرار مىورزند، عمدتا جمعگرا محسوب شوند تا فردگرا و به تاثير الگوهاى اجتماعى در شكل دادن
[١] -
W. Richard, scott, the Institution construction of Organization, London New Delhi, Delhi, Sage Publications, ٥٩٩١, P: xiv.