ص٩٧، ٩٨، ١٠٥، ١١٤، ١٢٠، ٢٦٦، ٣١٢ و ٣٦٣ مطالبى از ملا صدرا با انتساب به او نقل مى‌كند. در ج١، ص٩٤ـ١٠٦، دوازده صفحه در شرح روايتى قلم زده است. سپس مى‌گويد:

اكثر مطالبي كه در شرح اين فقره از حديث آورده‌ام از كلام صدر المتألهين استفاده كرده‌ام.[١]

١١. تبيين فلسفه برخى از مطالب مطرح شده در آيات قرآنى يا روايات

در حديثى وارد شده است:

اذا كان يوم القيامة...فتوزن دماء الشهداء مع مداد العلماء فيرجح مداد العلماء على دماء الشهداء.[٢]

فيض در شرح آن مى‌فرمايد:

سرّ برترى مركّب عالم بر خون شهيد، آن است كه قلم عالم سبب حفظ دين از كفر و گمراهى است، بنابراين، انسان را از خلود در جهنم و محروميّت دایمى از زندگى در كنار نيكان و بهره بردن از نعمت‌هاى الهى مى‌رهاند، ولى خون شهيد سبب حفظ جان و مال مردم در دنيا مى‌شود و اين دو امر قابل مقايسه نيست.[٣]

١٢. تبعيت محض از دليل در فتاواى فقهى

در بحث‌هاى فقهى الوافی، تكيه و اعتماد فيض بر ادلّه است؛ لذا بسيارى از فتواهاى فقها را به جهت عدم وجود دليل بر آن ردّ مى‌كند؛ با آن‌که برخى از آن فتاوا مشهور است؛ از جمله:

در غسل ترتيبى، مشهور فقها قایل به شستن سه بخش از بدن به صورت مرتّب و به دنبال يكديگر هستند. اوّل: سر و گردن، دوم: نيمه راست بدن، سوم: نيمه چپ بدن.

ولى فيض معتقد است كه تنها تقديم سر و گردن بر بدن لازم است؛ لكن بين نيمه راست و چپ ترتيبى نيست، بلكه كلّ بدن از بالا به پايين شسته می‌شود؛ گرچه مستحب است در هر بخش، اوّل سمت راست شسته شود؛ مثلاً اوّل كتف راست و بعد كتف چپ، سپس دست راست و بعد دست چپ، بعد پهلوى راست و آن‌گاه پهلوى چپ و...

فيض در اين زمينه گفته است:

تقديم نيمه راست بر نيمه چپ واجب نيست و دليلى بر آن وجود ندارد و اين نظريه، صرفاً فتواى مشهورى است كه مدرك ندارد. البته در اسلام سفارش (استحبابى) شده است كه در هنگام انجام كارهاى نيك، نيمه راست بدن را مقدم بداريم. اين استحباب در غسل مستلزم آن است كه در هر يك از اعضا، عضو راست را قبل از عضو چپ مورد شستشو قرار دهيم، نه آن‌که تمام اعضاى نيمه راست را قبل از نيمه چپ بشوييم. ذوق سالم انسان نيز چنين حكم مى‌كند كه بدن را از بالا به پايين بشوييم و براى رعايت استحباب، هر يك از اعضاى نيمه راست را بر

[١]. همان، ج٢، ص٣٩٢ - ٣٩٣؛ ج٤، ص٣٦، ١٩٥، ٢٤١، ٢٥٥، ٣٠٢، ٣٠٦، ٣٦٥ و ٣٨٨؛ ج٥، ص٧٧٤ و٩٤٧، ١٠٦٤؛ ج٦، ص٣٦٨؛ ج٧، ص٢٣٥؛ ج٨، ص١٠٢١؛ ج٨، ص‌٧٣٩ و ١٠٢٨؛ ج٩، ص‌١٣٧١ و ١٧٦١؛ ج‌٣، ص ٥٠٠ ، ٥٠٥ و ٦٨٦.

[٢]. همان، ج٥، ص‌٨٠٤ ، ٨٣٩ و ١٠٩٦.

[٣]. ر.ک: همان، ج١، ص ٤٧ ، ٤٨، ٤٩، ٣٠٧، ٤٤٣ و ٤٩٣ ؛ ج٢، ص‌٢٠ و ٢٥٥؛ ج٤، ص ١٩ ، ٢٣، ٧٥ و ٢٦١؛ ج٥، ص ٤٨٩ ، ٧٢٥، ٩٠٧ و ٩٩٧ـ ٩٩٨؛ ج٦، ص‌٢٤٤؛ ج٨، ص‌١٠٧٩؛ ج٩، ص‌١٦٩١؛ ج١٠، ص‌٣١ و ٣٢.