٣. تمیيز مشترکات و توحید مختلفات اسامی رجال؛ اگر هر دو راوی با یک نام خوانده شوند و کنیه‌ای متفاوت داشته باشند، این تمییز در کنار عوامل دیگر با کنیه امکان‌پذیر خواهد شد؛ همچنین است اگر یک راوی با دو نام متفاوت مطرح شده باشد؛ به عنوان مثال، در ترجمه ثابت بن دینار در معجم رجال آن را برابر و متحد با ثابت بن أبی صفیه می‌یابیم و در پی آن، دلیل این اتحاد را چنین می‌خوانیم:

قال الشیخ: ثابت بن دینار یکنی أبا حمزة الثمالي و كنية دينار أبوصفية.[١]

همین‌گونه است اتحاد دو نام سالم بن مکرم و سالم بن أبی سلمه.[٢]البته اتحاد همیشه از این طریق اثبات نمی‌شود.[٣]

٤. تصحیح نسخ اسانید؛ در برخی موارد می‌توان اثر کنیه را در تصحیح نسخ برخی اسانید کتب حدیثی دید، و خطاهای اسناد را برطرف کرد. در زیر چند نمونه در این باره آورده می‌شود؛ در معجم رجال سندی از الکافی نقل شده است؛ به این ترتیب:

روی محمد بن یعقوب أیضاً عن علی عن أبیه عن أحمد بن محمد بن أبی نصر عن أبی جمیله عن مفضل بن صالح.

ولی در ادامه، سند را به نقل از التهذیب شیخ با تفاوتی اندک چنین می‌خوانیم:

و لکن رواها الشیخ بسنده عن علی عن أبیه عن أحمد بن محمد بن أبی نصر عن أبی جمیله مفضل بن صالح.

تفاوت آشکار، زیادی یک شخص در انتهای سند نخست است. آیة‌الله خویی درباره این تفاوت، ضمن پذیرش سند التهذیب، چنین قضاوت می‌کند:

و هو الصحیح [یعنی سند التهذیب] لأن أبا جمیلة کنیة لمفضل بن صالح، فوقعت كلمة «عن» زائدة في الكافي.[٤]

در نمونه دیگری از اختلاف نسخ نجاشی سخن به میان می‌آید. در شرح حال الحسین بن أبی سعید نسخه‌ای از رجال النجاشی آن را الحسن آورده است و این اشتباه در نسخه چاپی کتاب نیز تکرار شده؛ به گونه‌ای که در عنوان نام راوی حسین است و در شرح احوال وی او را به حسن خوانده است. مؤلف معجم رجال این اشکال را از طریق تمسک به کنیه‌های غالبی برطرف می‌کند:

و الظاهر أن اسم الرجل كان حسيناً بقرينة أن كنيته أبوعبدالله و هو كنية المسمّين بالحسين غالباً... .[٥]

[١]. آشنایی با کتب رجالی شیعه، ص١٨٥.

[٢]. مجله تراثنا‌، ش‌١٧، ص‌٢٠ .

[٣]. الغدير فى الكتاب و السنه و الادب، ج‌٦، ص١٢١.

[٤]. معجم رجال الحديث، ج٣، ص٣٨٥.

[٥]. همان، ج٨، ص٢٤.