معاد و جهان پس از مرگ - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩٤ - بهشت و دوزخ كجاست؟

لِلْمُتَّقينَ‌؛ سبقت بگيريد و شتاب كنيد براى رسيدن به آمرزش پروردگارتان و بهشتى كه پهنه آن آسمان‌ها و زمين است و براى پرهيزگاران آماده شده». [١]

در اين آيه پهنه بهشت «پهنه آسمان‌ها و زمين» شمرده شده، ولى در آيه ديگرى «همانند پهنه آسمان و زمين» و فرق ميان اين دو تعبير روشن است.

در آيه ديگر مى‌خوانيم:

«سابِقُوا إِلى‌ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُها كَعَرْضِ السَّماءِ وَ اْلأَرْضِ‌؛ سبقت بجوييد به سوى آمرزش پروردگارتان و بهشتى كه پهنه آن همانند پهنه آسمان و زمين است». [٢]

(ناگفته پيداست كه منظور از «عرض» در اين دو آيه عرض هندسى كه نقطه مقابل طول است نمى‌باشد بلكه عرض به معنى لغوى يعنى وسعت و پهنه است).

اكنون اين سؤال پيش مى‌آيد كه از يك طرف، ظاهر آيات قرآن مى‌گويد: بهشت و دوزخ هم اكنون موجودند و از سوى ديگر وسعت بهشت به تنهايى به اندازه وسعت آسمان و زمين است، پس اين ميعادگاه بزرگ نيكوكاران كجاست؟

به علاوه در اين صورت جايى براى دوزخ و كانون عذاب و رنج باقى نمى‌ماند؟

اينجاست كه اين فكر براى ما پيدا مى‌شود، نكند اين هر دو در باطن اين جهان وجود داشته باشند، ما امروز اين بطن را نمى‌بينيم و در آن روز كه به مقتضاى:

«فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَديدٌ؛ ما پرده از تو برداشتيم و

[١]. سوره آل عمران (٣)، آيه ١٣٣.

[٢]. سوره حديد (٥٧)، آيه ٢١.