فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩ - قسامه تعددّ افراد يا تكرار قسم؟*
وصف نمىتوان به طور قطع گفت كه اين اجماع، اجماع تعبدى بوده و متأثّر از رواياتى كه مبناى صدور فتواى مشهور شده، نيست.
قسامه فقط براى احتياط وضع شده است تا هر فاسقى نتواند كسى را مخفيانه و غفلتا به قتل برساند. بنابراين هرگاه علّت وضع قسامه اين نكته باشد، چگونه ممكن است قصاص را معلّق برسوگند پنجاه نفر كرد؟ سوگند پنجاه نفر، بسيار كم اتفاق مىافتد. چگونه چنين امر نادرى مىتواند موجب ترس و بازداشتن فاسق از ارتكاب مخفيانه قتل شود؟ (١٥)
اين دليل نيز فقط مجرد استبعاد و استحسان است و گرنه فراهم آوردن پنجاه نفر براى قسامه با فرض لوث و وجود تهمتى از قبيل دشمنى و غيره ميان متهم و مقتول فرض نادرى نيست، خصوصا كه در قسامه شرط نشده كه علم حالف علم حسّى باشد بلكه كافى است حالف وثوق به قتل داشته باشد هرچند به صورت حدسى. علاوه براين، آنچه دربيان اين روايات آمده است تعليل حكم نيست بلكه ردّ ارتكاز و استبعاد عامه درمورد قسامه و بيان اين نكته است كه قسامه چنين فايده و ثمره اى دارد. روايات، اين ثمره را مترتّب برخصوص قسامه پنجاه نفر قرارداده اند.
اگر اين امر، نادر بوده و استبعاد و استهجان داشته باشد، درهر حال اين ندرت و استبعاد و استهجان را دارد و الحاق ثبوتى پنجاه سوگند به آن ـ اگر اثباتا در روايت ذكر نشده باشد ـ اين استهجان را رفع نمىكند.
(١٥) مبانى تكملة المنهاج، ج٢، ص١٠٩.